Film noir heeft de neiging naar somber te zijn geweest sinds de geboorte van het genre in de jaren veertig, maar raakte volledig verlaten tijdens de desillusie van de jaren zeventig. De Camelot-bravoure van de Verenigde Staten was al lang voorbij. Er was een golf van politieke moorden geweest, de vleesmolen van de Vietnamoorlog had jonge mensen in een alarmerend tempo opgegeten en de steeds paranoïde president van de Verenigde Staten had een misdaad begaan die hem zou dwingen af te treden.
Gerechtigheid, vriendelijkheid en hoop waren het grootste deel van het decennium schaars, en dit was een vruchtbare voedingsbodem voor het cynische noir-genre. Films als ‘Charley Varrick’, ‘Across 110th Street’ en ‘The Friends of Eddie Coyle’ waren gemeen en zeer gewelddadig; ze gooiden toeschouwers in het gezelschap van dieven en moordenaars, mannen die totaal verstoken waren van een morele code. De eindes waren vaak wreed, niets meer dan het helse einde van “Chinatown”, waar we met pure afgrijzen toekijken hoe John Hustons Noah Cross zijn dochter Katherine wegsleept van de onlangs vermoorde Eveyln (Faye Dunaway), die ook de dochter van Evelyn is.
Je schudt deze films nooit. Ze kruipen je ziel binnen en blijven daar voor altijd. Een film die gedurende mijn hele leven een donkere weerklank heeft gevonden “Nachtbewegingen” van Arthur Penn een hybride Los Angeles/Florida noir die op schokkende wijze ten einde komt voor de kust van de Keys. De film wordt aangedreven door een fenomenale prestatie van Gene Hackman en bevat een 17-jarige Melanie Griffith in haar eerste gecrediteerde rol. Het is een slimme, bochtige en uiteindelijk verontrustende film, en niemand was er een grotere fan van dan Roger Ebert.
Night Moves is een viersterrenfilm noir
Roger Ebert gaf “Night Moves” vier sterren bij de bioscoopuitgave in 1975, en opende zijn enthousiaste recensie het vergelijkt het vrij gunstig met Stuart Rosenbergs noir “The Drowning Pool”. In die film speelde Paul Newman de rol van Lew Harper, een privédetective uit Los Angeles, gecreëerd door misdaadlegende Ross Macdonald. Net als Harry Moseby van Hackman in ‘Night Moves’, raakt Harper verwikkeld in een smerige zuidelijke intrige waarbij, in de woorden van Ebert, een ‘verloren klein meisje’-complot betrokken is. Er gebeurt veel in ‘The Drowning Pool’, maar het wordt uiteindelijk een zeldzame Newman-weggooier. Het lijkt alsof niemands hart betrokken is bij dit koude, koude verhaal.
Dat is niet het geval met ‘Night Moves’, dat enorm profiteert van een heerlijk bochtig origineel scenario van Alan Sharp. Hackmans privédetective is op de juiste manier smerig. Zijn vrouw heeft een affaire met een milquetoast uit Malibu en de baan die hij krijgt, past niet bij zijn temperament. Wanneer hij wordt benaderd door een vervagende Hollywood-actrice (Janet Ward) om haar 16-jarige dochter Delly (Griffith) op te sporen, wiens trustfonds ze plundert, ruikt hij een gemakkelijk salaris. Hij blijkt allesbehalve te zijn.
Harry vindt Delly in de Florida Keys, waar ze woont met haar stiefvader Tom (John Crawford) en zijn vriendin Paula (Jennifer Warren). Als hij Delly ongeveer halverwege de film teruggeeft aan haar moeder, weet je dat het ergste nog moet komen en dat het ondergedompelde, neergestorte vliegtuig dat Delly en Paula ontdekten tijdens een uitstapje naar het zwembad vol zit met duistere geheimen. Ik wil een briljante film niet verpesten, maar het zou geen verrassing moeten zijn dat Harry zich aangetrokken voelt tot de Keys. En dat is waar alles zijwaarts gaat.
Ebert vond Night Moves grimmig en oprecht
Ebert was vooral onder de indruk van het onvoorspelbare en ongehaaste plot van “Night Moves”. Hij hield van de scène waarin Harry zijn vrouw en haar minnaar ontmoet. Het bevordert de plot niet echt, maar het is de sleutel om Harry buiten zijn professionele leven te begrijpen. “(Harry’s) confrontatie met de man”, schreef Ebert, “vindt, zoals zoveel scènes in de film, plaats met een dialoog die zo openhartig is in zijn waarheidsgetrouwheid dat de personages echt aan hun geslacht ontsnappen.”
Hij noemde ook Warren, een betoverende, soulvolle kunstenaar die veel beter verdiende van Hollywood, voor lof. Ebert schreef dat Warren ‘de koele blik, de competente uitstraling en het geelbruine haar heeft van dat meisje in de Winston-advertenties die rookt voor haar plezier en golven van verlangen bij mannen van kust tot kust creëert. Miss Warren creëert een personage dat zo heerlijk excentriek en zo sexy is op zo’n ongebruikelijke manier, dat de film alleen maar langs haar heen kan gaan zonder te stoppen om haar te bewonderen.
Ebert vergelijkt Hackmans Harry Moseby met Harry Caul uit “Het gesprek”, maar dit zijn heel verschillende mannen. Caul is een leergierige audiofiel die niet zo van fysieke ruzies houdt; Moseby is een voormalige voetballer die ruzie kan krijgen als hij wordt opgeroepen – en, zoals verwacht, tegen het einde van de film in een smerig gevecht verwikkeld raakt.
Ebert sluit zijn recensie hiermee af: “Het heeft een einde dat niet alleen als een complete verrassing komt – wat gemakkelijk genoeg zou zijn – maar dat alles ook op een nieuwe manier samenbrengt, een manier waar we nog niet eerder aan hadden gedacht, een die bijna ondraaglijk aangrijpend is.” Amen. Dit is een meesterlijk vervaardigde noir uit de jaren 70 die in de laatste minuten een drietal knallende klappen uitdeelt. Het laatste schot is huiveringwekkend. “Night Moves” laat zijn sporen na.
