Zaterdag voerden de strijdkrachten van de Verenigde Staten een dramatische aanval uit in Venezuela die leidde tot de gevangenneming en gedwongen verwijdering van president Nicolas Maduro en zijn vrouw Cilia Flores. Ze zijn naar New York gevlogen en zitten nu in federale hechtenis. Maduro verscheen voor de federale rechtbank wegens drugs- en wapenaanklachten en pleitte niet schuldig. Verschillende regeringen, internationale juridische experts en functionarissen van de Verenigde Naties hebben de militaire operatie omschreven als een illegale ‘ontvoering’ en een schending van het internationaal recht. De secretaris-generaal van de VN heeft gewaarschuwd dat dit een “gevaarlijk precedent” schept, dat de fundamentele normen van soevereiniteit ondermijnt die zijn vastgelegd in het VN-Handvest.
Hoewel Washington zijn acties voornamelijk rechtvaardigt met retoriek over olie en verdovende middelen, onthult een diepere analyse een andere dynamiek: het was in de eerste plaats een ideologische strijd, gevormd door binnenlandse politieke prikkels binnen de Verenigde Staten – met name de strategische invloed van het electoraat van Florida en zijn politieke elite.
Olie is niet de voornaamste reden
In het reguliere verhaal worden de enorme oliereserves van Venezuela – officieel een van de grootste ter wereld, variërend tussen 298 en 303 miljard vaten – als de belangrijkste strategische prijs beschouwd. Maar een meer zorgvuldige, op bewijs gebaseerde analyse laat zien dat de directe economische logica zwak is.
De Amerikaanse invoer van ruwe olie uit Venezuela, ooit aanzienlijk, is vanaf 2024 gekrompen tot ongeveer 220.000 vaten per dag (bpd), wat neerkomt op minder dan 4% van de Amerikaanse invoer van ruwe olie. Daarentegen domineert de import uit Canada, goed voor ongeveer 60-63% van de Amerikaanse importbehoefte aan ruwe olie, en is de Amerikaanse productie van lichte ruwe olie aanzienlijk toegenomen, waardoor de afhankelijkheid van buitenlandse bronnen is afgenomen. Deze verschuiving ondermijnt de bewering dat alleen Venezolaanse olie een strategische noodzaak is.
Waarom is Venezolaanse ruwe olie zo belangrijk? Het antwoord ligt in de samenstelling ervan. Venezolaanse olie is zwaar en zuur, het soort waarvoor veel raffinaderijen aan de Amerikaanse Golfkust ontworpen zijn om te verwerken. Dit weerspiegelt echter eerder de configuratie van de raffinaderij dan een onmiddellijk en overtuigend strategisch argument. Bovendien is de Venezolaanse olie-infrastructuur door jaren van onderinvestering verslechterd, waarbij de productie is gedaald van ongeveer 3,5 miljoen vaten per dag naar ongeveer 1 miljoen vaten per dag in 2025, en een aanzienlijk herstel zou vele jaren van aanhoudende en consistente investeringen vergen. De markten reageerden slechts bescheiden op de verovering van Maduro, waarbij de mondiale olieprijzen relatief stabiel bleven, wat erop wijst dat olie niet de belangrijkste motor van de operatie was.
Zelfs geen drugs: voorwendsel versus realiteit
Amerikaanse functionarissen noemden drugshandel en “narcoterrorisme” als onderdeel van de rechtvaardiging voor de interventie. Maduro en andere Venezolaanse topambtenaren zijn in de Verenigde Staten aangeklaagd op beschuldiging van vermeende cocaïnehandel, en deze beschuldigingen zijn in de rechtbank herhaald. Uit onderzoek door internationale instanties en onafhankelijke analisten blijkt echter dat het Venezolaanse grondgebied weliswaar als doorvoerroute wordt gebruikt, maar dat het geen belangrijke bron is van drugs die de Verenigde Staten binnenkomen, aangezien de drugs grotendeels via Mexico, Midden-Amerika en het Caribisch gebied worden geproduceerd en verhandeld. Deze kloof tussen de reikwijdte van de drugshandel en de gegeven grondgedachte heeft ertoe geleid dat veel analisten het verdovende middelenargument eerder als een voorwendsel dan als een primaire motor van de operatie beschouwen.
Florida, ideologie en binnenlandse politieke prikkels
Een overtuigender logica komt naar voren bij het onderzoeken van de binnenlandse politieke prikkels die het Amerikaanse buitenlandse beleid vormgeven, met name de rol van de electoraat- en elitenetwerken in Florida. Met 31 kiesmannen blijft Florida een sleutelstaat bij de presidentsverkiezingen, waar smalle marges betekenen dat zelfs bescheiden verschuivingen tussen belangrijke kiesdistricten de nationale uitkomsten kunnen bepalen.
Deze politieke realiteit wordt versterkt door de grote en politiek gemobiliseerde Latino-gemeenschappen in Florida. Cubaans-Amerikaanse kiezers hebben lange tijd prioriteit gegeven aan anticommunistische standpunten in het buitenlands beleid, terwijl Venezolaans-Amerikaanse gemeenschappen, waarvan er vele zich de afgelopen tien jaar in de staat hebben gevestigd, zich krachtig verzetten tegen de linkse autoritaire regering in Caracas. Politieke wetenschappers merken op dat deze kiesdistricten een belangrijk stemblok vormen bij fel omstreden verkiezingen, waardoor de politieke elites sterke prikkels krijgen om harde standpunten in te nemen tegen linkse regimes die weerklank vinden bij deze kiezers.
In het middelpunt van deze dynamiek staat Marco Rubio, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken en geboren in Florida, wiens politieke biografie diep geworteld is in de oppositie tegen linkse regeringen in Latijns-Amerika. Rubio’s familie ontvluchtte het communistische Cuba en hij heeft consequent gepleit voor een confronterend beleid tegen socialistische en autoritaire regimes in de regio. Rapporten suggereren dat Maduro tijdens de onderhandelingen concessies heeft gedaan op het gebied van olie en economische kwesties die commercieel voordelig hadden kunnen zijn, maar adviseurs die zich aansloten bij de politieke belangen van Florida zouden aandringen op een hardere lijn, waarbij de ideologische confrontatie prioriteit zou krijgen boven economisch pragmatisme.
Het politieke ecosysteem van Florida omvat ook invloedrijke donornetwerken die historisch gezien agressieve standpunten in het buitenlands beleid hebben gesteund, waaronder goed georganiseerde pro-Israëlische kiesdistricten met invloed op staats- en nationaal niveau. In de afgelopen maanden hebben spraakmakende bezoeken van Israëlische leiders aan Florida en voortdurende betrokkenheid bij Amerikaanse politieke figuren de ideologische afstemming versterkt, waardoor regimes die als vijandig tegenover Israël worden beschouwd of zich aansluiten bij zijn tegenstanders, worden gezien als uitdagingen die beslissende reacties vereisen. De convergentie van electorale prikkels, ideologische verplichtingen en elitenetwerken helpt verklaren waarom het Amerikaanse beleid ten aanzien van Venezuela zowel door binnenlandse politieke factoren als door externe strategische belangen is gevormd.
Lessen voor het Midden-Oosten
De implicaties voor actoren uit het Midden-Oosten zijn diepgaand.
Ten eerste lijkt het internationaal recht verzwakt. De arrestatie van een zittend staatshoofd door de Verenigde Staten zonder multilaterale toestemming onderstreept hun bereidheid om internationale rechtsnormen te omzeilen bij het prioriteren van binnenlandse politieke imperatieven. De ineffectiviteit van het verbod op het gebruik van geweld in het VN-Handvest bij gebrek aan goedkeuring van de Veiligheidsraad of duidelijke zelfverdediging lijkt als vanzelfsprekend te zijn beschouwd, wat aanleiding heeft gegeven tot mondiale zorg.
Ten tweede blijft de strategische relevantie van het Midden-Oosten bestaan, zij het in een veranderende context. Hoewel de mondiale energiemarkten minder afhankelijk zijn van olie uit het Midden-Oosten dan in voorgaande decennia, houden andere factoren – kapitaalstromen, samenwerking op het gebied van terrorismebestrijding, strategische geografie en duurzame veiligheidspartnerschappen – het belang van de regio in stand. De intensivering van de concurrentie tussen de Verenigde Staten en China en de bezorgdheid van Washington over nauwere banden tussen China en het Midden-Oosten zullen waarschijnlijk de Amerikaanse betrokkenheid in de regio blijven verankeren. Van zijn kant wordt van Israël verwacht dat het robuuste lobbyinspanningen in Washington en de Europese hoofdsteden ondersteunt om zijn strategische betrekkingen te behouden.
De episode in Venezuela laat echter zien dat bondgenootschappen die primair gebaseerd zijn op energiezekerheid kwetsbaar kunnen zijn en dat binnenlandse ideologische en politieke factoren plotseling de prioriteiten van het buitenlands beleid kunnen hervormen. De staten in het Midden-Oosten moeten daarom een afgestemde diplomatieke strategie volgen: de Verenigde Staten betrekken daar waar de belangen samenkomen en zichzelf tegelijkertijd beschermen tegen plotselinge veranderingen die worden aangestuurd door interne politieke berekeningen.
De standpunten in dit artikel zijn die van de auteur en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs de redactionele positie van Al Jazeera.
