MEXICO-STAD — Andrea Paola Hernández heeft een zus in Ecuador en een andere in Londen. Het heeft neven en nichten in Colombia, Chili, Argentinië en de Verenigde Staten.
Allen ontvluchtten de armoede en de politieke repressie in Venezuela. Hernández, een mensenrechtenactivist en uitgesproken criticus van de autoritaire leider van het land, Nicolás Maduro, vertrok uiteindelijk ook.
Sinds 2022 woont hij in Mexico-Stad en doet hij klusjes voor onder de tafel, omdat hij geen wettelijke status heeft. Hij huilt bijna elke dag en droomt ervan herenigd te worden met zijn verre familieleden en vrienden. ‘Wij willen gewoon ons leven terug’, zei hij.
Een van Maduro’s donkerste erfenissen was de uittocht van 8 miljoen Venezolanen tijdens zijn dertien jaar als president, een van de grootste massamigraties in de moderne geschiedenis. De vlucht van een derde van de bevolking van het land heeft gezinnen vernietigd en het culturele en politieke landschap gevormd in de tientallen landen waar Venezolanen zich hebben gevestigd.
De verrassingsoperatie van de Verenigde Staten om Maduro deze maand gevangen te nemen, heeft gemengde gevoelens opgeroepen in de diaspora. Opluchting, maar ook angst.
Van Europa tot Latijns-Amerika en de Verenigde Staten: degenen die zijn vertrokken vragen zich af of ze eindelijk naar huis kunnen terugkeren. En als ze dat wel zouden doen, waar zouden ze dan naar terugkeren?
“Een greintje gerechtigheid”
Hernández was bedroefd door de Amerikaanse aanval, waarbij tientallen mensen om het leven kwamen en die volgens het internationaal recht algemeen als illegaal wordt beschouwd. Hij vierde de arrestatie van Maduro echter als ‘een greintje gerechtigheid na tientallen jaren van onrecht’.
Andrea Paola Hernández, 30, een Afro-inheemse, queer, feministische activiste en schrijfster uit Maracaibo, Venezuela, staat vrijdag voor een portret op het dak van haar gebouw in Mexico-Stad. Hernández zal Caracas in 2022 verlaten.
(Alejandra Rajal/For The Times)
Ze is op haar hoede voor wat komen gaat.
President Trump heeft herhaaldelijk de enorme oliereserves van Venezuela aangeprezen en weinig gezegd over het herstel van de democratie in het land. Hij zegt dat de Verenigde Staten zullen samenwerken met de vice-president van Maduro, Delcy Rodríguez, die is beëdigd als interim-leider van Venezuela.
Hernández vertrouwt Rodríguez niet, die hij net als ieder ander verantwoordelijk houdt voor de ellende van Venezuela: de acht uur durende wachtrijen voor voedsel en medicijnen, de gewelddadige onderdrukking van straatprotesten en de verkiezingen van 2024 waarvan algemeen wordt aangenomen dat Maduro deze heeft gemanipuleerd om aan de macht te blijven.
Hernández beschuldigt het regime ook van persoonlijk lijden. Voor de dood van een tante tijdens de pandemie omdat er geen elektriciteit was om de ventilatoren van stroom te voorzien; voor de wijdverbreide honger die de moeder ertoe bracht tegen haar kinderen te zeggen: “We kunnen dineren of ontbijten, maar niet allebei”.
Hernández, die meent dat ze in de gaten wordt gehouden door de regering van Maduro, zegt dat ze pas naar Venezuela zal terugkeren nadat er verkiezingen hebben plaatsgevonden. “Ik ga pas terug als ik zeker weet dat ik niet vermoord zal worden of in de gevangenis zal belanden.”
‘Onze identiteit is kapot’
Velen in de diaspora proberen tegenstrijdige emoties met elkaar te verzoenen.
Damián Suárez, 37, een kunstenaar die in 2011 van Venezuela naar Chili vertrok en nu in Mexico woont, zei dat hij verrast was toen hij merkte dat hij de acties van Trump verdedigde, een leider wiens politiek hij anders minacht.
“We waren gefragmenteerd en gedemoraliseerd, maar toen kwam er iemand die de persoon die verantwoordelijk was voor dit alles gevangen zette”, zei Suárez. “Als je verdrinkt, zul je de persoon bedanken die je heeft gered, ongeacht wie het is.”
Damián Suárez vrijdag in zijn studio in de wijk Condesa in Mexico-Stad. Hij kwam in 2011 uit Venezuela en werkt als kunstenaar en curator.
(Alejandra Rajal/For The Times)
Veel landen hebben de aanval op Caracas en de belofte van Trump om het land op korte termijn te ‘regeren’ aan de kaak gesteld als een onaanvaardbare schending van de soevereiniteit van Venezuela.
Voor Suárez klinken deze argumenten hol. Hij zei dat de internationale gemeenschap jarenlang weinig heeft gedaan om de humanitaire crisis in Venezuela te verzachten.
“De roep om hulp van miljoenen mensen bleef onbeantwoord”, zei Suárez. “Het enige dat erger is dan een operatie is onverschilligheid.”
Een van de eerste artistieke borduurwerken gemaakt door Damián Suárez als kind, tentoongesteld in zijn atelier, in la Condesa in Mexico-Stad. Tegenwoordig gebruikt ze nog steeds touw als haar belangrijkste materiaal, een vorm van verzet en uitdaging die geworteld is in de handarbeidtradities van de gemeenschap waar ze vandaan komt.
(Alejandra Rajal/For The Times)
Suárez, die een kunsttentoonstelling over Venezuela organiseert, geeft Maduro de schuld van wat hij ziet als een ‘spirituele leegte’ onder migranten die niet alleen hun fysieke thuis hebben verloren, maar ook de mensen die betekenis aan hun leven gaven.
“Onze identiteit is verbrijzeld”, zei hij, terwijl hij migranten vergeleek met “planten die uit hun grond worden gescheurd.”
En hoewel Maduro nu in een gevangenis in Brooklyn zit op beschuldiging van drugshandel, heeft Suárez gezegd dat hij niet zal terugkeren naar Venezuela.
Hij heeft nu een Mexicaans paspoort en hielp zijn familie te emigreren naar Mexico-Stad. Na zich jarenlang staatloos te hebben gevoeld, heeft hij eindelijk wortel geschoten.
Levens opbouwen in nieuwe landen
Tomás Paez, een in Spanje gevestigde Venezolaanse socioloog die de diaspora bestudeert, zegt dat uit onderzoeken die door de jaren heen zijn uitgevoerd, blijkt dat slechts ongeveer 20% van de immigranten zegt dat ze permanent naar Venezuela zouden terugkeren. Velen hebben levens opgebouwd in hun nieuwe land, zei hij.
Paez, die Venezuela enkele jaren geleden verliet toen de inflatie steeg en de misdaad toenam, heeft kleinkinderen in Spanje en zei dat hij niet graag zou willen vertrekken.
“Er is geen gezin in Venezuela dat geen kind, broer, oom of neef heeft die elders woont”, zei hij, eraan toevoegend dat 50% van de Venezolaanse gezinnen afhankelijk is van geldovermakingen uit het buitenland. “Migratie heeft de grenzen van Venezuela verlegd. We hebben het over een compleet nieuwe geografie.”
De migranten verlieten Venezuela onder verschillende omstandigheden. Eerdere golven vertrokken op vluchten met immigratiedocumenten. Recentere gedeporteerden nemen vaak clandestiene landroutes naar Colombia of Brazilië of riskeren tijdens hun reis naar het noorden de gevaarlijke reis door de Darien Gap naar Midden-Amerika.
De restrictieve immigratiewetgeving in heel Latijns-Amerika heeft het voor migranten steeds moeilijker gemaakt om onderdak te vinden. Een kwart van de Venezolaanse migranten wereldwijd heeft geen legale immigratiestatus, zei Paez. En de meerderheid heeft geen Venezolaanse paspoorten, die moeilijk vanuit het buitenland te verkrijgen of te verlengen zijn.
‘Ik ben de politiek zo beu’
Over het hele westelijk halfrond zijn enclaves van Venezolanen ontstaan, zoals die in Tuxtla Gutiérrez, een Mexicaanse stad vlakbij de grens met Guatemala.
Richard Osorio kwam daar samen met zijn man terecht na een periode in Texas te hebben gewoond. De echtgenoot van Osorio werd in augustus uit de Verenigde Staten gedeporteerd als onderdeel van het harde optreden van Trump tegen Venezolaanse migranten. Osorio voegde zich bij hem in Mexico nadat een advocaat hem had verteld dat Amerikaanse immigratieagenten zich ook op hem zouden kunnen richten, omdat hij tatoeages heeft, ook al zijn die van vogels en bloemen.
De twee hebben geen papieren in Mexico en werken voor contant geld in een van de Venezolaanse restaurants die de afgelopen maanden zijn ontstaan.
Op de dag van de Amerikaanse operatie die tot de arrestatie van Maduro leidde, juichten honderden Venezolanen het nieuws toe op een plaatselijk plein. Osorio werkte een ploegendienst van 14 uur en miste het feest. Het was prima. Hij had niet de energie om feest te vieren.
“Ik ben de politiek zo beu, de ups en downs die we al jaren meemaken”, zei Osorio. “Elke keer was er lijden.”
Richard Osorio poseert in juli voor een portret in Juarez, Mexico.
(Alejandro Cegarra/For The Times)
Hij had moeite warme gevoelens voor Trump op te roepen gezien de oorlog van de Amerikaanse president tegen immigranten, waaronder de deportatie van meer dan tweehonderd Venezolanen, die volgens hem bendeleden waren, naar een beruchte gevangenis in El Salvador.
Maduro en Trump lijken meer op elkaar dan velen toegeven, zei hij. Geen van beiden geeft om mensenrechten of democratie. “We voelden ons in de Verenigde Staten hetzelfde als in Venezuela”, zei Osorio.
Hij zei dat hij niet naar Venezuela zal terugkeren voordat er fatsoenlijke banen en bescherming zijn voor de LGBTQ+-gemeenschap. Het leven in Zuid-Mexico was gevaarlijk, zei hij, en hij verdiende niet genoeg om geld naar familieleden thuis te sturen.
Maar terugkeren naar Venezuela leek nog steeds geen optie.
Durf te dromen
Hernández, een schrijver en activist, zegt dat velen in de diaspora te getraumatiseerd zijn om zich een toekomst in Venezuela voor te stellen. ‘We zijn allemaal van zoveel beroofd’, zei hij.
Maar als hij durft te dromen, stelt hij zich een Venezuela voor met vrije verkiezingen, functionerende scholen, ziekenhuizen en een levendig cultureel toneel. Hij ziet leden van de diaspora terugkeren en het land verbeteren dankzij vaardigheden die in het buitenland zijn verworven.
“We willen allemaal teruggaan en bouwen”, zei hij. De vraag is nu wanneer.
