Naarmate onze aandachtsspanne en cognitieve vaardigheden steeds meer worden beschadigd door overmatig gebruik van digitale en NAAR DEDoor middel van snelkoppelingen wordt het vermogen om diep te focussen en iets diepgaands te leren snel een fundamentele vaardigheid aan het worden.
We hebben nog nooit zo’n brede toegang tot informatie gehad. En nog nooit hebben zoveel mensen het gevoel gehad dat ze zich niet lang genoeg konden concentreren om iets echt onder de knie te krijgen. Leren is overal, maar diepgang lijkt ongrijpbaar.
In een wereld waar AI sneller dan enig mens informatie kan ophalen, samenvatten en opnieuw combineren, blijft het vermogen daartoe waardevol opnemen Het. En om dat mogelijk te maken, moet je lang genoeg bij een onderwerp blijven zodat het je kan transformeren. Ontwikkel oordeel, gevoeligheid en belichaamd begrip.
{“blockType”:mv-promo-block”,”data”:{“imageDesktopUrl”https://images.fastcompany.com/image/upload/f_webp,q_auto,c_fit/wp-cms-2/2026/01/PhotoLVitaud-169.jpg”,”image MobileUrl ‘https://images.fastcompany.com/image/upload/f_webp,q_auto,c_fit/wp-cms-2/2026/01/PhotoLVitaud-11.jpg’, ‘eyebrow’: ‘headline’:u003Cstrongu003EAbonneren op Laetitia@Worku003C/strongu003E”,”dek ‘Vrouwen bepalen de productiviteit van de wereld – het is tijd om er meer over te praten. Ontdek een op vrouwen gerichte kijk op werk, van verborgen discriminatie tot culturele mythen over ouder worden en zorgen.’ Meer”,”ctaUrl”:http://laetitiaatwork.substack.com”, “theme”:{“bg”:#2b2d30″, “text”:#ffffff”, “eyebrow”:#9aa2aa”, “subhed”:#ffffff”, “buttonB g”#3b3f46”, “buttonHoverBg”:91472265,”buttonText”:false,”slug””}}
Technische schaarste in een wereld van overvloed
Het is verbazingwekkend dat enkele van de rijkste mensen ter wereld actief proberen omstandigheden van leerschaarste te creëren. Het is bekend dat miljardairs uit Silicon Valley hun kinderen naar scholen sturen zonder schermen. Het doel is om de jonge hersenen van hun kinderen de kans te geven aandacht, geheugen en verbeeldingskracht te ontwikkelen zonder voortdurend digitaal aandringen. En om hen een voorsprong te geven op het hyperverbonden, cognitief geërodeerde plebs.
Omdat ze zich bewust zijn van de erosie van hun cognitieve vaardigheden, proberen steeds meer mensen op kunstmatige wijze informatieschaarste te creëren. Ze blokkeren websites, zetten meldingen stil, gebruiken apparaten zonder afleiding of trekken zich terug in ‘diepe werkbubbels’. Een groeiend aantal mensen ruilt bewust smartphones in voor zogenaamde dumbphones, waarbij ze ongemak accepteren in ruil voor cognitieve ruimte.
Onder de jongere generaties is Er is een merkwaardige trend ontstaan op TikTok: Video’s van mensen die zichzelf filmen terwijl ze helemaal niets doen. Wat absurd lijkt, is in werkelijkheid een rebellie tegen overstimulatie, een verlangen om het vermogen te herwinnen om bij zichzelf te blijven zonder inbreng van buitenaf.
Al deze strategieën wijzen op hetzelfde inzicht: overvloed zonder grenzen is niet bevrijdend. Het is verlammend. En vooral leren lijkt grenzen nodig te hebben om te kunnen gedijen.
Leren wanneer de toekomst radicaal onzeker is
Dit is des te belangrijker omdat leren een van zijn traditionele motivaties heeft verloren: voorspelbaarheid. Decennia lang is het verwerven van vaardigheden gekoppeld aan relatief stabiele loopbaantrajecten. Je leerde boekhouden om accountant te worden, rechten om advocaat te worden, techniek om ingenieur te worden. Het verband tussen inspanning en resultaat was grotendeels begrijpelijk.
Tegenwoordig weet niemand welke vaardigheden gewaardeerd zullen worden onder toekomstige bedienden, en of veel van deze werknemers nog steeds aangenomen zullen worden. Hele beroepen worden sneller hervormd, gefragmenteerd of geautomatiseerd dan onderwijsinstellingen zich kunnen aanpassen. In een dergelijke context kan leren vreemd demotiverend overkomen. Waarom jaren investeren om iets onder de knie te krijgen dat snel verouderd zou kunnen zijn?
Toch zou juist deze onzekerheid deep learning nog belangrijker kunnen maken. Wanneer externe garanties verdwijnen, gaat leren minder over inzetbaarheid en meer over oriëntatie, het opbouwen van interne hulpbronnen zoals onderscheidingsvermogen, esthetisch gevoel en intellectuele veerkracht. Dit is waar taoïstisch geïnspireerde benaderingen van leren plotseling steeds relevanter lijken.
Wat is taoïsme?
Als een van China’s grootste spirituele tradities wordt het traditioneel geassocieerd met de Tao Te Chingtoegeschreven aan Lao-Tzu (rond de 6e eeuw voor Christus), en latere teksten zoals de geschriften van Zhuangzi. Aan de basis ligt het concept van Tao– vaak vertaald als ‘de Weg’ – het onderliggende en steeds evoluerende principe dat de natuurlijke wereld regeert.
Het taoïsme is geen doctrine van controle of optimalisatie. Het benadrukt afstemming in plaats van dominantie en harmonie in plaats van prestatie. Een van de centrale ideeën is wu weiVaak verkeerd vertaald als ‘niet-actie’, maar beter begrepen als ‘moeiteloze actie’: handelen volgens de natuurlijke stroom der dingen in plaats van resultaten af te dwingen.
Een ander belangrijk idee is kanhet “ongesneden blok”, dat eenvoud, openheid en onvoorwaardelijk potentieel symboliseert. De taoïstische wijsheid waarschuwt voortdurend voor overdaad – van verlangen, van kennis, van interventie – en waardeert leegte, traagheid en gematigdheid als voorwaarden voor duidelijkheid. Kortom, het taoïsme biedt een scherpe lens waardoor we opnieuw kunnen nadenken over de manier waarop we vandaag de dag leren.
Een les van Fabienne Verdier: schaarste als leraar
Dit kwam in me op tijdens het lezen Passagier van stilteHet buitengewone verslag van de Franse kunstenaar Fabienne Verdier over de tien jaar die ze in de jaren tachtig in China doorbracht, waar ze kalligrafie studeerde en zich verdiepte in de Chinese artistieke en filosofische tradities. (Tot maart 2026 zijn enkele van zijn buitengewone werken te zien in het Cité de l’Architecture-museum in Parijs, wat een visuele echo biedt van de intellectuele reis die hij beschrijft.)
Verdier vertelt over de ascetische lesmethoden van zijn kalligrafiemeester. De karikatuur komt meteen in me op: de meedogenloze meester in jezelf Dood Billwaardoor Beatrix Kiddo gedwongen wordt hetzelfde gebaar eindeloos te herhalenhet onthouden van validatie totdat de student bijna vernietigd is. Herhaal en herhaal en herhaal dezelfde streek, totdat verveling, frustratie en wanhoop naar boven komen. Hij wacht maanden, soms jaren, voordat hij waardig wordt geacht om verder te gaan. Toon motivatie, geduld en nederigheid voordat je zelfs maar als student wordt geaccepteerd.
Op een bepaald punt in haar boek vertelt Verdier over een beslissend moment van instorting nadat haar werd gevraagd steeds opnieuw dezelfde lijnen te schilderen, een moment dat haar leraar niet met bezorgdheid, maar met vreugde verwelkomt.
Na maanden en maanden van training barstte ik op een winterochtend uit in het bijzijn van mijn leraar:
“Ik kan er niet meer tegen, ik weet niet waar ik ben, kortom ik begrijp er niets meer van.”
“Goed, goed.”
“Ik weet niet waar ik heen ga.”
“Goed, goed.”
“Ik weet niet eens meer wie ik ben.”
“Nog beter!”
“Ik weet het verschil niet meer tussen ‘ik’ en ‘niets’.”
“Bravo!”
Hoe bozer ik was, hoe gelukkiger hij werd, terwijl zijn gezicht straalde van geluk en verbazing. Hij sprong op van vreugde, met tranen in zijn ogen. Ik vervolgde, overweldigd door een innerlijke pijn, denkend dat hij niet had begrepen wat ik zei:
“Na al die jaren van oefenen besef ik dat ik nog steeds net zo onwetend ben over het universum. Ik zal nooit kunnen bereiken wat je van mij vraagt.”
‘Ja, dat klopt,’ zei hij, terwijl hij van vreugde in zijn handen klapte.
Hij danste ter plekke met onbegrijpelijk plezier. Op dat moment dacht ik dat hij waanvoorstellingen had.
‘Je hebt geen idee hoeveel plezier je me zojuist hebt gegeven! Er zijn mensen die geen heel leven nodig hebben om hun onwetendheid te begrijpen.’
5 taoïstische leerprincipes die we allemaal zouden kunnen overnemen
1. Leren als transformatie, niet als acquisitie: In het taoïsme is kennis niet iets dat je vergaart, maar iets dat je wordt. DE Tao Te Ching suggereert herhaaldelijk dat het ware begrip niet voortkomt uit het toevoegen van meer, maar uit het verwijderen van wat overbodig is. Meesterschap gaat niet over het verzamelen van referenties of informatie, maar over interne verandering. Leren is succesvol als het de manier verandert waarop je in de wereld handelt.
2. Geduld als voorwaarde: Lao-Tzu schrijft beroemd: ‘Ik heb maar drie dingen te leren: eenvoud, geduld, mededogen. Deze drie zijn je grootste schatten.’ Geduld is een voorwaarde om tot leren te komen. Vooruitgang kan niet worden afgedwongen. Groei vindt plaats in zijn eigen tijd, net als de seizoenen. Bij het leren is wachten geen tijdverspilling, maar een onderdeel van het proces, vooral als het gaat om oordeel, smaak of gevoeligheid.
3. Schaarste en eenvoud als cognitieve discipline: Het taoïsme waarschuwt voortdurend voor excessen. De ideale student wordt niet omringd door eindeloze bronnen, maar beschermd tegen afleiding. Minder hulpmiddelen, minder referenties, minder stimuli zorgen ervoor dat de aandacht zich stabiliseert. Zoals Lao-Tzu opmerkt: “Als je beseft dat er niets ontbreekt, is de hele wereld van jou.”
4. Proces versus resultaten: De taoïstische wijsheid staat sceptisch tegenover lineaire vooruitgang en meetbare resultaten. Leren verloopt niet soepel van beginner naar expert; het draait, verdiept, stopt en begint opnieuw. Dit staat in schril contrast met moderne leerculturen die geobsedeerd zijn door efficiëntie, mijlpalen en KPI’s. Als je je te veel op resultaten concentreert, mis je de interne transformaties die echt meesterschap vormen.
5. Verveling en niet-wetendrempels: Misschien wel het meest radicale principe is de rol van verveling. Taoïstische praktijken waarderen stilte en leegte als toegangspoort tot inzicht. Bij het leren is verveling vaak het punt waarop oppervlakkige motivatie instort en waar iets diepers kan beginnen. Het tolereren van verveling, onzekerheid en stilte betekent dat je weerstand moet bieden aan de voortdurende stimulering van digitale omgevingen.
Nederigheid leren in een tijdperk van arrogantie
Het taoïsme ontmantelt de illusie van meesterschap en dominantie. Het herinnert ons eraan dat kennis altijd gedeeltelijk is, dat controle kwetsbaar is en dat geweld uiteindelijk averechts werkt. Water verslaat rotsen.
Degenen die beweren het te weten, weten het niet echt. Leren is in deze traditie onlosmakelijk verbonden met de erkenning van iemands onwetendheid. Verdiers meester viert haar wanhoop niet uit wreedheid, maar omdat ze eindelijk een punt heeft bereikt waarop ego, zekerheid en ambitie instorten. Pas dan kan het echte leren beginnen.
Dit staat in schril contrast met het hedendaagse klimaat van hoogmoed – technologisch, economisch en politiek – waarin vertrouwen meer wordt beloond dan twijfel.
Taoïstisch leren biedt een tegenethiek. Het leert dat in barre tijden gematigdheid de meest radicale vorm van verzet kan zijn.
{“blockType”:mv-promo-block”,”data”:{“imageDesktopUrl”https://images.fastcompany.com/image/upload/f_webp,q_auto,c_fit/wp-cms-2/2026/01/PhotoLVitaud-169.jpg”,”image MobileUrl ‘https://images.fastcompany.com/image/upload/f_webp,q_auto,c_fit/wp-cms-2/2026/01/PhotoLVitaud-11.jpg’, ‘eyebrow’: ‘headline’:u003Cstrongu003EAbonneren op Laetitia@Worku003C/strongu003E”,”dek ‘Vrouwen bepalen de productiviteit van de wereld – het is tijd om er meer over te praten. Ontdek een op vrouwen gerichte kijk op werk, van verborgen discriminatie tot culturele mythen over ouder worden en zorgen.’ Meer”,”ctaUrl”:http://laetitiaatwork.substack.com”, “theme”:{“bg”:#2b2d30″, “text”:#ffffff”, “eyebrow”:#9aa2aa”, “subhed”:#ffffff”, “buttonB g”#3b3f46”, “buttonHoverBg”:91472265,”buttonText”:false,”slug””}}
