De transcendente momenten van geopolitiek die over de hele wereld weergalmen, vinden niet langer alleen op straat of in huiselijke situaties plaats. Ze worden steeds vaker ontworpen in de digitale sfeer, waar actoren, vaak met zelfzuchtige doeleinden, strijden om controle over het verhaal, de betekenis ervan te definiëren en te beslissen wie voor wie spreekt.
Toen er de afgelopen weken protesten uitbraken in Iraanse steden, was de hashtag #FreeThePersianPeople populair
Aanbevolen verhalen
lijst van 4 artikeleneinde van de lijst
Uit een uitgebreide data-analyse van Al Jazeera komt echter een ander beeld naar voren.
Uit het volgen van de bronnen van deze interactie en de verspreidingspaden ervan blijkt dat de digitale campagne niet organisch uit Iran voortkwam.
In plaats daarvan werd het aangestuurd door externe netwerken – voornamelijk aan Israël gelieerde accounts of pro-Israëlische kringen – die een centrale rol speelden bij het genereren van momentum en het sturen van het discours in de richting van specifieke geopolitieke doelen.
“Anomale” circulatiepatronen.
Gegevens die verband houden met de campagne onthullen een verrassende anomalie in de manier waarop de hashtag zich verspreidde, wat wijst op kunstmatige versterking.
Uit de analyse van Al Jazeera bleek dat 94% van de 4.370 geanalyseerde berichten retweets waren, vergeleken met een verwaarloosbaar percentage van de originele inhoud.
Nog belangrijker was dat het aantal accounts dat originele inhoud produceerde niet groter was dan 170 gebruikers, maar dat de campagne ruim 18 miljoen gebruikers bereikte.
Deze enorme kloof tussen het beperkte aantal bronnen en het enorme bereik is een kenmerk van gecoördineerde beïnvloedingsoperaties, vaak ‘astroturfing’ genoemd, waarbij voorverpakte boodschappen worden versterkt om de illusie van wijdverbreide publieke consensus te creëren.
Eén verhaal, meerdere formaten
Uit onderzoek naar de inhoud blijkt dat de hashtag niet louter een uiting was van sociale of economische grieven. In plaats daarvan stelde hij een rigide politiek raamwerk voor dat bedoeld was om de onrust effectief te herkaderen en om te keren.
De toespraak beschreef de ontwikkelingen binnen Iran als een ‘moment van ineenstorting’ en was gebaseerd op duidelijke binaire begrippen: ‘Mensen versus regime’, ‘Vrijheid versus politieke islam’ en ‘Iran versus Islamitische Republiek’.
De campagne promootte Reza Pahlavi, zoon van de laatste Iraanse sjah, krachtig als het enige politieke alternatief. Pahlavi zelf raakte betrokken bij de campagne, een stap die onmiddellijk werd versterkt door Israëlische rapporten die hem omschrijven als het ‘gezicht van alternatief Iran’. Maar de meerderheid van de Iraniërs beschouwt hem niet in die termen. Velen van hen herinneren zich de mishandelingen van zijn vader en hoe de CIA hem in 1953 weer aan de macht bracht met een staatsgreep, georkestreerd door de Verenigde Staten en Groot-Brittannië.
Vertaling: Vandaag deel ik mijn eerste oproep met jullie en nodig ik jullie uit om deze donderdag en vrijdag, de 18e en de 19e Dey, gelijktijdig om 20.00 uur slogans te gaan zingen, allemaal op straat of zelfs vanuit je huis. Op basis van de feedback uit deze actie kondig ik komende calls aan.
Directe Israëlische betrokkenheid
De campagne beperkte zich niet tot anonieme activisten. Het betrof ook de directe deelname van huidige en voormalige Israëlische functionarissen tijdens het hoogtepunt van de campagne.
De Israëlische minister van Nationale Veiligheid Itamar Ben-Gvir plaatste een tweet in het Perzisch gericht aan het Iraanse volk, waarin hij opriep tot de “val van de dictator” en zijn steun uitsprak voor de protesten.
Vertaling: Het Iraanse volk verdient een vrij leven, bevrijd van de moorddadige dictator Khamenei. Wij zijn bij je!
Op dezelfde manier werden de tweets van de voormalige Israëlische premier Naftali Bennett op grote schaal verspreid binnen het hashtagnetwerk, waarbij ze een nieuwe bestemming kregen om in het ‘bevrijdings’-verhaal te passen.
De protesten veranderen in een ideologische oorlog
Een van de meest opvallende kenmerken van de campagne was de poging om de protesten te herformuleren als een conflict tegen religie in plaats van als economisch wanbeheer en politieke repressie.
Berichten waarin de Iraanse regering werd beschreven als een ‘onderdrukkend islamistisch regime’ circuleerden naast verhalen waarin ‘Perzische mensen’ werden afgeschilderd als slachtoffers van de islam. Deze poging om onderscheid te maken tussen ‘Perzen’ en ‘moslims’ leek erop gericht het regime te isoleren van de Iraanse samenleving en de onrust af te schilderen als een botsing tussen beschavingen.
Israëlische activisten, waaronder Eyal Yakoby en Hillel Neuer, hebben ook inhoud vrijgegeven waarin ze de Iraanse autoriteiten beschuldigen van buitensporig geweld en aanvallen op wat zij de ‘internationale mediastilte’ noemden.
Verzoeken om buitenlandse interventie
Het discours evolueerde snel van solidariteit naar expliciete oproepen tot buitenlandse militaire interventie. En dit verhaal werd gesteund door de Amerikaanse president Donald Trump, die Iraanse nucleaire sites bombardeerde als onderdeel van Israëlische 12 Dagen Oorlog tegen Iran in juni.
Het netwerk versterkte verklaringen die aan Trump werden toegeschreven over de bereidheid van Washington om in te grijpen. Pahlavi verwelkomde deze uitspraken publiekelijk en noemde ze steun voor ‘verandering’.
Tegelijkertijd versterkten leden van het Amerikaanse Congres, waaronder congreslid Pat Fallon, lid van de Republikeinse Partij van Trump, deze gevoelens verder toen tientallen accounts binnen het netwerk tweets richtten op de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, waarin werd aangedrongen op directe Israëlische interventie.
De ‘poppenspelers’ achter het net
De netwerkanalyse van Al Jazeera identificeerde specifieke ‘centrale knooppunten’ of accounts die een cruciale rol speelden bij het versterken van de hashtag.
- “Ritme van X”: Dit account is uitgegroeid tot een centraal knooppunt voor interactie. Het werd opgericht in 2024 en heeft zijn naam vijf keer gewijzigd. De inhoud ervan richt zich vrijwel uitsluitend op steun aan Israël, de bevordering van de Iraanse monarchie en de oproep tot actie van de VS tegen de Iraanse Islamitische Revolutionaire Garde.
- “Nioh-berg”: Dit geverifieerde account, aangemaakt in 2017 (dat ook vijf keer van naam is veranderd), identificeert de gebruiker als een ‘Iraanse Joodse activist’. Hij presenteert haar als een belangrijke stem van de beweging en zegt dat ze gezocht wordt door de Iraanse autoriteiten.
- “Israëlische Oorlogskamer”: Uit de analyse blijkt een sterke overlap tussen het ‘Nioh Berg’-netwerk en het ‘Israel War Room’-account, dat regelmatig politieke en veiligheidsinhoud verspreidt in overeenstemming met de verhalen van de Israëlische staat.
Een crisis creëren
Het onderzoek concludeert dat de #FreeThePersianPeople-campagne geen spontane digitale uiting was van interne Iraanse woede.
In plaats daarvan lijkt het een gepolitiseerde informatieoperatie te zijn die buiten Iran is opgezet en wordt geleid door netwerken die verbonden zijn met Israël en zijn bondgenoten. De campagne heeft met succes legitieme economische eisen gekaapt en deze opnieuw geformuleerd binnen een breder politiek project dat de ‘bevrijding van Iran’ koppelde aan de terugkeer van de monarchie en buitenlandse militaire interventie.
