Kredieten
Nathan Gardels is hoofdredacteur van Noema Magazine. Hij is ook mede-oprichter en senior adviseur van het Berggruen Instituut.
Onder de arbeidsprofeten van de ondergang van de AI-revolutie is David Autor een uitzondering. Zoals de MIT-econoom deed geschreven in Noemahet vermogen van beroepen op het middenniveau, zoals verpleegkunde, ontwerp- of productiemanagement, om toegang te krijgen tot grotere vaardigheden en kennis die voorheen alleen beschikbaar waren voor artsen of specialisten, zal de ‘toepasbare’ waarde van hun werk vergroten, en daarmee de lonen en salarissen die een middenklasse kunnen ondersteunen.
In tegenstelling tot routinematig administratief werk op laag niveau, is het waarschijnlijker dat dit soort cognitief werk wordt versterkt door beslissingsondersteunende informatie die wordt geleverd door kunstmatige intelligentie, dan dat het wordt vervangen door intelligente machines.
Daarentegen zullen ‘onervaren’ taken, zoals de taken die worden uitgevoerd door conciërges in verpleeghuizen, medewerkers in de kinderopvang, bewakers, conciërges of medewerkers in de voedselvoorziening, slecht betaald worden, ook al blijven ze sociaal waardevol. Omdat deze banen niet kunnen worden geautomatiseerd of verbeterd door aanvullende kennis, vormen degenen die daarin werken een ‘knelpunt’ voor een grotere productiviteit die tot hogere lonen zou leiden. Omdat er een grote groep ongeschoolde mensen zal zijn die deze banen kunnen overnemen, zal de waarde van hun arbeid verder dalen.
Dit is problematisch vanuit het perspectief van economische ongelijkheid, omdat vier op de vijf banen bestaan gemaakt in de Verenigde Staten zijn actief in deze dienstensector.
Als we naar de toekomst van de arbeidsmarkt in een AI-economie kijken, kunnen we daarom niet in algemene zin spreken over ‘banenverlies versus winst’. Het belangrijkste probleem is niet de hoeveelheid banen, maar de waarde van het werk, wat in werkelijkheid de waarde van menselijke vaardigheden betekent en de mate waarin AI deze kan verbeteren, of niet.
Ik besprak deze en andere kwesties met Autor tijdens een recente bijeenkomst op de Pauselijke Vaticaanse Academie in Rome, bijeengeroepen om de zorgen van paus Leo XIV over het lot van werk in het tijdperk van kunstmatige intelligentie te helpen wegnemen. We spraken in de pracht van de Vaticaanse tuinen achter de Sint-Pietersbasiliek.
De populistische bewegingen die vandaag de dag in het hele Westen, vooral in de Verenigde Staten, aan de macht zijn gekomen, hebben dit grotendeels gedaan in de nasleep van het verzet tegen de mondialisering. Onder het door de VS geleide vrijhandelsbeleid tijdens de decennia na de Koude Oorlog heeft de opkomst van China als goedkope productiemacht met exporttoegang tot geavanceerde economiemarkten de industriële basis in grote delen van Amerika en Europa uitgehold – en de banen die het opleverde.
Sommigen vrezen dat de AI-schok nog verwoestender zal zijn. De auteur ziet de overeenkomsten en verschillen. Wat hen hetzelfde maakt, is dat “het een grote verandering is die snel kan gebeuren”, zegt hij. Maar er zijn drie manieren waarop ze verschillen.
Ten eerste “was de Chinese handelsschok zeer lokaal. Ze vond plaats in productie-intensieve gemeenschappen die arbeidsintensieve producten maakten, zoals meubels, textiel, kleding, plastic poppen en goedkope hardware-assemblage.”
De effecten van AI zullen geografisch veel wijder verspreid zijn. “We zijn al miljoenen administratieve banen kwijtgeraakt, maar niemand heeft het over een ‘klerikale shock’. Er is geen administratief kapitaal in Amerika dat het zal zien verdwijnen.”
Ten tweede: “de Chinese handelsschok heeft niet alleen bepaalde soorten banen geëlimineerd, maar hele sectoren in één klap.” AI zal de aard van banen en taken veranderen en de manier waarop mensen werken veranderen, maar “het zal industrieën niet failliet laten gaan… Het zal nieuwe dingen openen en andere sluiten, maar het zal geen existentiële eliminatie zijn, geen groot uitsterven.”
Ten derde: “tenzij het een zeer grote multinational was, was wat Amerikaanse bedrijven tijdens de mondialisering meemaakten feitelijk een schok voor de concurrentie. Plotseling daalden de prijzen tot een niveau dat lager was dan wat ze zich konden veroorloven te produceren.”
AI zal meer een productiviteitsverandering zijn die voor veel bedrijven positief zal zijn. “Dat betekent niet dat het noodzakelijkerwijs goed is voor de werknemers, omdat veel werknemers ontslagen kunnen worden. Maar bedrijven zullen niet zeggen: ‘Oh God, AI-schok. We haten het.’ Ze zullen zeggen: “Oh geweldig.” We kunnen ons eigen ding doen met minder input.” Kortom, technologiegedreven productiviteit is de weg naar grote winstgevendheid.
Zoals we bij Noema vaak hebben besproken, is het juist deze dynamiek waarin productiviteitsgroei en welvaartscreatie gescheiden zijn van banen en inkomen, die de centrale sociale uitdaging vertegenwoordigt. De inkomsten zullen steeds meer naar het kapitaal vloeien – degenen die de robots bezitten – en steeds minder naar de arbeid. De kloof zal onverbiddelijk groter worden, zelfs onder degenen die hogere lonen kunnen verdienen door middel van AI-ondersteund werk.
Is het idee van ‘universeel kernkapitaal’ (UBC), waarbij iedereen een eigendomsbelang heeft in de AI-economie door zijn spaargeld te investeren, een veelbelovend antwoord?
Autor is van mening dat wat UBC biedt een ‘afdekking’ is tegen de verplaatsing of degradatie van de beroepsbevolking. De meesten van ons zijn ‘ongedekt’, zegt hij, omdat ‘menselijk kapitaal het enige is wat we hebben en we zouden pech hebben als dat zou worden gedevalueerd. We zouden dus tenminste een evenwichtige portefeuille hebben.’
Als de overheid al vroeg een UBC-rekening start, zoals ‘babyobligaties’, merkt Autor op, zal de waarde ervan in de loop van de tijd toenemen door de samengestelde beleggingsrendementen. Het probleem met het alternatieve idee van een ‘universeel basisinkomen’ is dat je ‘een naadloos systeem van overdrachten creëert waarbij je feitelijk zegt: ‘Hé, jullie rijke mensen daar, jullie betalen hier voor de vrije tijd van iedereen. En dat is politiek niet haalbaar. Hoe krijgen ze het recht op onze spullen?’
Autor vergelijkt het idee van een ‘universeel basisinkomen’ (UBI) met de ‘bronnenvloek’ van onstabiele landen met enorme olie- en minerale hulpbronnen, waar het lijkt alsof ‘geld gewoon uit een gat in de grond komt’.
De gerelateerde reden waarom UBC belangrijk is voor Autor is dat “de mensen die een stem hebben in democratieën degenen zijn die worden gezien als economische contribuanten. Als kapitaalbezit wijdverspreider is, levert iedereen een bijdrage”, en heeft iedereen een sterkere stem, die ze zullen gebruiken omdat ze een aandeel hebben in het systeem.
Hoe dichter we bij de wijdverbreide integratie van AI in de bredere economie komen, hoe duidelijker de patronen die Autor beschrijft zullen worden. Op deze basis kunnen verantwoordelijke beleidsmakers corrigerende antwoorden formuleren die passen bij het nieuwe economische tijdperk dat we zijn binnengetreden, in plaats van te vertrouwen op ouderwets beleid dat is aangepast aan omstandigheden die niet langer bestaan.
