President Donald Trump heeft donderdag zijn Vredesraad ingehuldigd om leiding te geven aan de inspanningen om een vredesverdrag in stand te houden staakt-het-vuren in de Israëlische oorlog tegen Hamasen benadrukt dat “iedereen deel wil uitmaken” van het orgaan dat uiteindelijk zou kunnen wedijveren met de Verenigde Naties, ondanks dat veel Amerikaanse bondgenoten ervoor kozen om niet deel te nemen.
In de toespraak op het World Economic ForumTrump heeft geprobeerd momentum te geven aan een project dat gericht is op het in kaart brengen van de toekomst van de door oorlog verscheurde Gazastrook, die deze week overschaduwd werd, eerst door zijn dreigementen om Groenland te veroveren, en vervolgens door een dramatische terugtrekking uit die druk.
“Dit is niet de Verenigde Staten, dit is voor de wereld”, zei hij, en voegde eraan toe: “Ik denk dat we dit kunnen uitbreiden naar andere dingen als we succesvol zijn in Gaza.”
Op het evenement was Ali Shaath aanwezig, het hoofd van de nieuwe, toekomstige technocratische regering van Gaza, die aankondigde dat de grensovergang bij Rafah volgende week in beide richtingen zal worden geopend. Dit nadat Israël begin december had gezegd dat het de grensovergang, die tussen Gaza en Egypte loopt, zou openen, maar dat nog niet heeft gedaan.
Shaath, een ingenieur en voormalig functionaris van de Palestijnse Autoriteit in Gaza, houdt toezicht op de Palestijnse commissie die belast is met het bestuur van het gebied onder Amerikaans toezicht.
Het nieuwe vredescomité was aanvankelijk opgevat als een kleine groep wereldleiders die toezicht hielden op het staakt-het-vuren, maar het is uitgegroeid tot iets veel ambitieuzers – en scepticisme over zijn lidmaatschap en mandaat heeft ertoe geleid dat sommige landen die doorgaans dichter bij Washington staan, het eens zijn geworden.
Trump probeerde niet-aanwezigen zijn inauguratieviering niet te laten bederven door te zeggen dat 59 landen zich bij de raad hadden aangesloten, ook al hadden staatshoofden, topdiplomaten en andere functionarissen uit slechts 19 landen plus de Verenigde Staten daadwerkelijk deelgenomen. Hij zei tegen de groep, die zich uitstrekt van Azerbeidzjan tot Paraguay en Hongarije: “Jullie zijn het machtigste volk ter wereld.”
Trump heeft gesproken over de raad die enkele functies van de Verenigde Naties vervangt en misschien op een dag het hele orgaan overbodig zal maken. Maar hij was meer verzoenend in zijn interventies aan de zijlijn van het forum aan de Zwitserse Alpen.
“We zullen dit samen met de Verenigde Naties doen”, zei Trump, zelfs toen hij de VN in diskrediet bracht omdat doen wat volgens hem niet genoeg was om sommige conflicten over de hele wereld te kalmeren.
Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio zei dat leiders van sommige landen hebben aangegeven dat ze willen toetreden, maar nog steeds goedkeuring nodig hebben van hun wetgevende macht, en de regering-Trump zegt dat ze vragen heeft ontvangen over toetreding, zelfs van landen die nog niet waren uitgenodigd om lid te worden.
Waarom sommige landen niet meedoen
Er blijven echter grote vragen over hoe de uiteindelijke raad eruit zal zien.
De Russische president Vladimir Poetin zei dat zijn land nog steeds overlegde met de ‘strategische partners’ van Moskou voordat hij besloot in actie te komen. De Russische president zal donderdag de Palestijnse president Mahmoud Abbas ontvangen in Moskou.
Anderen vragen zich af waarom Poetin en andere autoritaire leiders werden uitgenodigd om deel te nemen. De Britse minister van Buitenlandse Zaken Yvette Cooper zei dat haar land niet zou ondertekenen “omdat het een juridisch verdrag is dat veel bredere vragen oproept”.
“En we zijn ook bezorgd dat president Poetin deel zal uitmaken van iets dat over vrede spreekt, terwijl we nog geen enkel signaal van Poetin hebben gezien dat er een engagement voor vrede in Oekraïne zal zijn”, zei hij tegen de BBC.
Noorwegen en Zweden hebben gezegd niet mee te doen, nadat ook Frankrijk nee zei. Franse functionarissen hebben benadrukt dat ze, hoewel ze het vredesplan voor Gaza steunen, vrezen dat de raad de VN zou kunnen vervangen als het belangrijkste forum voor conflictoplossing.
Ook Canada, Oekraïne, China en de uitvoerende macht van de Europese Unie bleven vrijblijvend. Het opheffen door Trump van de hoge tarieven op Groenland kan de onwil van sommige bondgenoten verzachten, maar de kwestie is nog lang niet opgelost.
Het Kremlin zei donderdag dat Poetin van plan is om tijdens zijn gesprekken met Abbas zijn voorstel te bespreken om 1 miljard dollar naar de Vredesraad te sturen en die voor humanitaire doeleinden te gebruiken. Maar hij merkte op dat het gebruik van deze hulpbronnen Amerikaanse actie vereist om ze te ontsluiten.
De raad is ontstaan uit het voorstel voor een staakt-het-vuren
Het idee van de Vredesraad werd aanvankelijk geschetst in Trumps twintigpuntenplan voor een staakt-het-vuren in Gaza en werd ook onderschreven door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties.
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu maakte bekend dat hij ermee had ingestemd lid te worden, nadat zijn kantoor eerder kritiek had geuit op de samenstelling van de raadscommissie die belast was met het toezicht op Gaza.
Na maanden van staakt-het-vuren lijden de ruim twee miljoen Palestijnen in Gaza nog steeds onder de humanitaire crisis die is veroorzaakt door ruim twee jaar oorlog. En het geweld in Gaza gaat door, hoewel niet op hetzelfde niveau als vóór het staakt-het-vuren en de gijzelingsovereenkomst van oktober.
De sleutel tot het behoud van de wapenstilstand is het ontwapenen van Hamas, iets wat de militante groepering die sinds 2007 het Palestijnse gebied controleert, heeft geweigerd te doen en dat Israël niet onderhandelbaar acht. Donderdag herhaalde Trump zijn vaak genoemde waarschuwingen dat de groep dit zal moeten doen, anders zal hij ernstige gevolgen ondervinden.
Hij zei ook dat de oorlog in Gaza “echt ten einde loopt”, terwijl hij toegaf: “We hebben kleine branden die we zullen blussen. Maar ze zijn klein”, en het waren “gigantische, gigantische, enorme branden”.
Op de achtergrond doemen Iraanse protesten op
Trumps drang naar vrede komt ook nadat hij deze maand met militaire actie had gedreigd tegen Iran, dat een aantal van de grootste straatprotesten van de afgelopen jaren gewelddadig heeft neergeslagen, waarbij duizenden mensen omkwamen.
Trump heeft voorlopig aangegeven dat hij geen nieuwe aanvallen op Iran zal uitvoeren, nadat hij had gezegd dat hij de verzekering had gekregen dat de islamitische regering de geplande ophanging van meer dan 800 demonstranten niet zou uitvoeren.
Maar Trump voerde ook aan dat zijn harde aanpak van Teheran – inclusief de aanvallen op Iraanse nucleaire installaties in juni vorig jaar – cruciaal was voor het naast elkaar bestaan van het staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas. Iran is de belangrijkste beschermheer van Hamas geweest en heeft de groep door de jaren heen honderden miljoenen dollars aan militaire hulp, wapens, training en financiële steun verstrekt.
Zelensky-bijeenkomst
Trump sprak ook ongeveer een uur achter gesloten deuren met de Oekraïense president Volodymyr Zelenskyy, die donderdag in Davos aankwam. Trump noemde de discussie ‘zeer goed’, maar kondigde geen grote doorbraken aan en zei dat het paar niet veel Europese landen besprak die de Vredesraad mijden.
Trumps speciale gezant Steve Witkoff en zijn schoonzoon Jared Kushner worden in Moskou verwacht voor gesprekken. De Republikeinse president heeft echter maandenlang gevochten om Zelenski en Poetin zover te krijgen dat ze instemden met de voorwaarden om hun bijna vier jaar durende oorlog te beëindigen, en blijft daar zijn frustratie over uiten.
“Laten we hopen dat er een einde aan komt”, zei Trump tegen verslaggevers na een ontmoeting met Zelensky.
—Josh Boak, Aamer Madhani en Will Weissert, Associated Press
