AZijn we op weg naar een AI-catastrofe? Is kunstmatige intelligentie een existentiële bedreiging of een baanbrekende kans? Dit zijn de belangrijkste vragen voor een nieuwe documentaire op Sundance, met vooraanstaande AI-experts, critici en ondernemers, waaronder Sam Altman, de CEO van OpenAI, met visies op de toekomst op de korte en middellange termijn, variërend van onheil tot utopie.
The AI Doc: Or How I Became an Apocaloptimist, geregisseerd door Daniel Roher en Charlie Tyrell en geproduceerd door Daniel Kwan (de ene helft van The Daniels, het Oscarwinnende duo achter Everything Everywhere All At Once), duikt in het controversiële onderwerp kunstmatige intelligentie door de angst van Roher. De Canadese filmmaker, winnaar van de Oscar in 2023 voor de documentaire NavalnyHij raakte voor het eerst geïnteresseerd in het onderwerp door te experimenteren met tools van OpenAI, het bedrijf achter de ChatGPT-chatbot. De verfijning van de publieke middelen – de mogelijkheid om hele paragrafen in enkele seconden te produceren of illustraties te produceren – maakte hem zowel enthousiast als zenuwachtig. AI was de filmindustrie al radicaal aan het vormgeven, en uitspraken over de beloften en gevaren van AI verspreidden zich overal, met weinig mogelijkheden voor mensen buiten de technologie-industrie om deze te evalueren. Als kunstenaar vroeg hij zich af: hoe kon hij dit allemaal begrijpen?
Rohers angst nam alleen maar toe toen hij en zijn vrouw, collega-filmmaker Caroline Lindy, hoorden dat ze hun eerste kind verwachtten. “Het voelde alsof de hele wereld zich ergens naartoe haastte zonder na te denken”, zegt hij in de film, terwijl zijn enthousiasme voor het ouderschap botste met zijn angst voor de onbekende variabele van kunstmatige intelligentie, die in slechts een paar jaar tijd veranderde van een eigen experiment naar een algemeen belang.
De AI Doc is dan ook ontstaan vanuit Rohers meest prangende vraag: is het veilig om een kind op de wereld te zetten? Samen met Kwan riep Roher een reeks experts bijeen om de mechanismen van de technologie uit te leggen – en enkele vage en vervreemdende termen te verduidelijken – en om een antwoord te zoeken. (Het is bijvoorbeeld zowel geruststellend als een beetje verontrustend dat niemand een duidelijk antwoord lijkt te hebben op de vraag “wat is kunstmatige intelligentie?”). In één-op-één interviews zijn vooraanstaande onderzoekers op het gebied van machine learning, waaronder Yoshua Bengio, Ilya Sutskever en mede-oprichter van DeepMind, Shane Legg, het er allemaal over eens dat er aspecten van AI-modellen zijn die mensen niet kunnen en nooit zullen kunnen begrijpen. Standaard AI-modellen worden getraind op ‘meer gegevens dan iemand ooit in meerdere levens zou kunnen lezen’, zoals een expert op het gebied van machine learning het stelt. En het tempo van machinaal leren overtreft dat van zijn voorgangers – of films. “Elk voorbeeld dat je in deze film stopt, zal er absoluut onhandig uitzien als hij uitkomt”, zegt Tristan Harris, medeoprichter van het Center for Humane Technology en leidende stem in de apocalyptische Netflix-documentaire uit 2020. Het sociale dilemmazegt Roher.
In de film horen voor het eerst de verhalen van een aantal doomeristen, oftewel mensen die zich zorgen maken dat kunstmatige intelligentie – en in het bijzonder kunstmatige algemene intelligentie (AGI), een nog steeds theoretische vorm van kunstmatige intelligentie waarvan de mogelijkheden die van de mens overtreffen – zou kunnen leiden tot de uitroeiing van de mensheid, waaronder Harris, de medeoprichter van het Center for Humane Technology, Aza Raskin, Ajeya Cotra, een adviseur op het gebied van de risico’s van kunstmatige intelligentie, en Eli Yudkowsky, een pionier op het gebied van kunstmatige afstemming van intelligentie. Dergelijke cijfers waarschuwen dat mensen gemakkelijk de controle over superintelligente AI-modellen kunnen verliezen, met weinig of geen verhaal. Yudkowsky’s boek uit 2025 heeft de botte titel If Nobody Builds It, Everyone Dies.
AI-bedrijven zijn volgens hen niet voorbereid op de gevolgen van het bereiken van AGI, dat “misschien dit decennium bovenmenselijk zou kunnen worden”, zegt Dan Hendrycks, directeur van het Center for AI Safety. Als mensen niet langer de intelligentste wezens op aarde zouden zijn, waarschuwen ze, is het mogelijk dat AGI de soort als irrelevant zou beschouwen. Connor Leahy, mede-oprichter van EleutherAI, vergeleek de potentiële toekomstige relatie tussen superintelligente AGI en mensen met die tussen mensen en mieren: “We haten geen mieren. Maar als we een snelweg willen aanleggen” over een mierenhoop – “nou, dat is rot voor de mieren.”
Velen in het veroordeeldenkamp, van wie velen geen kinderen hebben, reageren ontmoedigend op Rohers vraag over ouderschap. “Ik ken mensen die zich bezighouden met AI-risico’s en die niet verwachten dat hun kinderen de middelbare school halen”, zegt Harris, in een zin die het voorproefje van het publiek in Park City naar adem snakte.
Aan de andere kant zijn er optimistische figuren zoals Peter Diamandis, oprichter van de XPRIZE Foundation die het menselijk leven wil verlengen, die stelt dat “kinderen die vandaag geboren worden op het punt staan een periode van glorieuze transformatie in te gaan”; Guillaume Verdon, leider van de ‘effectieve acceleratiebeweging’ in Silicon Valley; Peter Lee, voorzitter van Microsoft Research; en Daniela Amodei, mede-oprichter en president van OpenAI-rivaal Anthropic. Zogenaamde ‘accelerationisten’ zien AI als een potentiële remedie voor een groot aantal ogenschijnlijk hardnekkige problemen waarmee de mensheid wordt geconfronteerd: kanker, voedsel- en watertekorten voor een steeds groeiende bevolking, onvoldoende hernieuwbare energie en, misschien wel het meest urgent, de klimaatcrisis. Zonder kunstmatige intelligentie, zo stellen zij, zouden talloze toekomstige levens verloren gaan door droogte, hongersnood, ziekte en natuurrampen.
De ontwikkeling van kunstmatige intelligentie is echter afhankelijk van rekenkracht, waarvoor grote hoeveelheden energie nodig zijn. Een laatste groep geïnterviewden, critici en waarnemers, grotendeels van buiten de technologiewereld – waaronder Karen Hao, journalist en auteur van het boek Empire of AI: Dreams and Nightmares in Sam Altman’s OpenAI, en Liv Boeree, Win-Win podcast hos – koppelt kunstmatige intelligentie aan de tastbare, fysieke wereld, zoals datacenters water naar het Amerikaanse Westen zuigenwaardoor bewoners met torenhoge elektriciteitsrekeningen en opgedroogde tanks achterblijven. Volgens Emily M. Bender, hoogleraar computerlinguïstiek, sluiten de huidige verhalen over kunstmatige intelligentie de mensen uit en ontmenselijken ze die er al door worden beïnvloed en die ze zullen blijven ontwrichten.
Roher komt uiteindelijk bij de vijf machtigste mensen – allemaal mannen – die momenteel de AI-wapenwedloop leiden: Altman; Elon Musk, CEO van xAI; Dario Amodei, CEO van Anthropic; Demis Hassabis van DeepMind en Mark Zuckerberg van Meta. Altman, Amodei en Hassabis nemen deel aan interviews waarin ze de respectievelijke standpunten van hun bedrijven min of meer verdedigen. Volgens de film weigerde Zuckerberg mee te doen; Musk accepteerde het, maar kreeg het toen te druk.
Altman, die op het moment van het interview haar eerste kind verwachtte, houdt vol dat ze “niet bang is voor een kind dat opgroeit in een wereld met kunstmatige intelligentie.” Hij en zijn man Oliver Mulherin verwelkomden hun zoon via een draagmoeder in februari 2025, een gebeurtenis die Altman volgde zei hij hij heeft zijn hersenen ‘neurochemisch gehackt’, waardoor mensen in zijn leven dachten dat hij ‘betere beslissingen zou nemen’ voor OpenAI en ChatGPT als het ging om ‘de mensheid als geheel’. De 40-jarige CEO zei verder dat zowel de kinderen van hem als die van Roher waarschijnlijk “nooit slimmer zouden zijn dan AI”, wat “mij een beetje stoort, maar het is de realiteit.”
Op een gegeven moment vraagt Roher aan Altman of het echt onmogelijk is om hem gerust te stellen dat alles met betrekking tot AI goed zal komen. “Dat is onmogelijk”, zegt Altman, hoewel hij zegt dat de voorsprong van OpenAI in de AI-wapenwedloop het mogelijk maakt meer tijd te besteden aan veiligheidstests.
Uiteindelijk zit de AI Doc ergens tussen doomerisme en optimisme: apocaloptimisme, zoals ze het noemen, op zoek naar ‘een pad tussen belofte en gevaar’. Dit pad zou volgens talrijke filmbelanghebbenden het volgende moeten omvatten: aanzienlijke, aanhoudende en revolutionaire internationale coördinatie, vergelijkbaar met de raamwerken en overeenkomsten uit het midden van de eeuw die werden geïntroduceerd om de ontwikkeling van atoomwapens te matigen – grotere bedrijfstransparantie voor AI-bedrijven, een onafhankelijke toezichthouder die toezicht houdt op AI-ontwikkelaars, wettelijke aansprakelijkheid voor de producten van bedrijven, zoals ChatGPT, verplichte openbaarmaking van het gebruik van genAI voor de media, en de bereidheid om de regels voor de snel evoluerende technologie te blijven aanpassen.
Of de Amerikaanse overheid en het bedrijfsleven, laat staan de wereld, dit wel of niet kunnen, blijft een open vraag, waarbij de meningen over de eerste stappen uiteenlopen. Maar als er één ding is waar iedereen het over eens is, dan is het dat je niet terug kunt gaan naar de tijd vóór de kunstmatige intelligentie. Zoals mede-oprichter en CEO van Anthropic Amodei zegt: “Deze trein stopt niet.”
