Regisseur Mark Cousins ​​verkent ‘de geschiedenis van de documentairefilm’

Schots-Ierse regisseur Marco Cugini hij is niet bang om groot te denken.

“Het is altijd goed om hoog te mikken”, vertelt hij aan Deadline. ‘Ik bedoel, we kunnen van het leven genieten en er voorzichtig mee omgaan, of we kunnen te veel eten.’

In zijn 16 uur durende serie stort hij zich op non-fictiecinema De geschiedenis van documentairefilmeen encyclopedische verkenning van het medium geproduceerd door Cousins’ frequente medewerker, Giovanni Boogschutter. Hoofdstuk 1 ging zojuist in première op Zonnedans (wordt opnieuw weergegeven op zondag in Salt Lake City); de Berlinale zal gastheer zijn van de internationale première van het eerste hoofdstuk en de wereldpremière van de hoofdstukken 2-4.

“Dit is het derde filmverhaal dat we samen hebben gemaakt, John en ik. En we beginnen elk verhaal misschien met een zekere schroom”, merkt Cousins ​​op. “Als je zoiets maakt, heb je een systeem nodig, je hebt een raster nodig, je hebt een soort patroon nodig, anders verdwaal je in het doolhof.”

Het patroon hier, zoals Cousins ​​opmerkt in de voice-over in hoofdstuk 1, is het onderzoeken van ‘vernieuwende films, films die grenzen verleggen’ vanaf het begin van de documentaire (eigenlijk het begin van de cinema zelf) tot het heden. Hij vindt deze grensverlegers niet alleen op de gebruikelijke plaatsen – Lyon, Frankrijk, Edison’s New Jersey, het bevroren noorden van Robert Flaherty – maar in Palestina in 1986, in Spanje in 1912, in Sovjet-Rusland in de jaren twintig, en in de daaropvolgende decennia in Afrika, India en elders.

Zeker is dat het publiek op zoek is naar een alomvattende visie op deze kunstvorm, die de landsgrenzen overstijgt.

“We krijgen het gevoel dat mensen graag willen weten hoe de zaken in het grotere geheel passen”, merkt hij op. “Ik heb met veel jonge mensen gewerkt en zij willen weten: ‘Oké, we bevinden ons in een politiek moment. Waar komt dit allemaal vandaan? Hoe past dit in elkaar?’ Zoals we weten wordt Michael Brewer beïnvloed door de Franse cinema en wordt de Franse cinema beïnvloed door de Arabische cinema. Laten we dus een volledig, rijk verhaal vertellen in plaats van een soort quasi-nationalistisch subverhaal.

Cousins ​​geeft een frisse kijk op het pionierswerk van de gebroeders Lumière in Lyon. Een fragment van 50 seconden uit hun film uit 1895 Babymaaltijd toont de vrouw van Auguste Lumière, Marguerite, die thee in een kopje giet en ervan nipt. Alleen Cousins ​​merkt dat de theepot leeg is en dat geldt ook voor het kopje. In die volgorde zien we al de vraag rijzen naar de enscenering die de documentaire in de toekomst zal bezetten. In hoeverre worden documentairemakers verleid om met de werkelijkheid te spelen door er ogenschijnlijk een duidelijk en authentiek beeld van te schetsen?

De gebroeders Lumière stuurden cinematografen over de hele wereld om scènes vast te leggen waar mensen thuis nog nooit getuige van waren geweest: het ‘dwalende oog’, zoals Cousins ​​het noemt.

“De vraag is altijd: wie vertelt het verhaal, waar, wanneer en waarom. En aan het begin van de documentaire waren het mensen uit rijke landen… Het waren mensen die naar buiten gingen”, zegt Cousins. “Het waren geen cynische mensen, die vroege filmmakers, die pioniers, ze probeerden alleen maar te zeggen: ‘Mijn God, kijk hier eens naar.’ Maar al snel moesten we op een punt komen waarop mensen in Egypte, Palestina en India zelf de productiemiddelen in handen kregen. En als ze dat deden – en dit begon min of meer in de jaren vijftig in Afrika, en vervolgens met de explosie van de grote Indiase documentaires in de jaren zeventig – als je bij dat deel komt… dan wordt de taal rijker, de kunstvorm wordt rijker.

Hij voegt eraan toe: “We moeten niet cynisch zijn of de vroege pioniers haten die zeiden: ‘Kijk naar de piramides en kijk naar deze exotische mensen’, maar we kunnen niet wachten om te zien hoe de mensen van het echte Egypte hun handen op de camera leggen en zeggen: ‘Kijk naar onze geschiedenis.’ … Terwijl we de geschiedenis van de documentairegeschiedenis zien evolueren, horen we deze nieuwe stemmen, en het lijkt alsof het refrein groter, breder en rijker wordt.

Hij zegt over neven en nichten De geschiedenis van documentairefilm“Er schuilt een soort optimisme in dit project.” En op een foto die voor de serie is gepubliceerd, wordt de regisseur zelfs getoond in een T-shirt met de woorden “Documentaire doodt fascisme”. Dit is natuurlijk niet universeel waar, en de serie onderzoekt het werk van Leni Riefenstahlde Duitse regisseur die bekend staat als “Hitlers favoriete filmmaker”. Zijn documentaires Triomf van de wil EN OlympiaZe zijn tot op de dag van vandaag visueel verbluffend en invloedrijk en zijn gemaakt in dienst van de nazi-ideologie.

Cousins ​​zegt dat hij meerdere keren met Riefenstahl aan de telefoon heeft gesproken vóór haar dood in 2003, op 101-jarige leeftijd. Maar let op een afwijkende stem uit de cinema van Riefenstahls tijd.

“Er is nog een grote Duitse filmmaker uit de jaren dertig, Ella Bergmann-Michel, die prachtige documentaires maakt waarin ze mensen filmt die met een vragende blik naar Hitlers propaganda kijken”, zegt hij. “En wat we kunnen doen is zeggen: ‘Oké, we kennen Leni Riefenstahl. We kunnen Leni Riefenstahl niet negeren. We kunnen veel over haar praten.’ Maar tegelijkertijd was er op dezelfde plek een andere vrouwelijke regisseur die briljant humanistisch werk deed. Dit is dus een beetje een verbreding, een optrekken van het gordijn, een optrekken van de sluier om te laten zien dat als we om mensen geven en echt kijken, de documentaire uitstekend werk heeft geleverd.’

Hij vervolgt: “De documentaire stond zowel aan de kant van de duivels als van de engelen… Het valt niet te ontkennen dat de documentaire verschrikkelijke dingen heeft gedaan, niet alleen in Duitsland, in veel opzichten in heel Afrika en ook in de Sovjet-sfeer… (Maar) als iemand naar de hele geschiedenis van de documentaire kijkt, denk ik dat hij geen fascist kan zijn. Dat is onmogelijk omdat je zulke nuances, levenswijzen over de hele wereld ziet, in Zuid-Amerika en Afrika, enz.”

Cousins ​​zal het Filmfestival van Berlijn bijwonen, maar in een tijd van groeiend autoritarisme in de Verenigde Staten heeft hij besloten niet naar de Verenigde Staten te reizen. Sundance Filmfestival.

‘Ik ga hier emotioneel worden,’ drong hij aan. “Amerika is op dit moment geen geweldige plek om te bezoeken. De waarden die Robert Redford had toen hij samen met anderen het Sundance Institute oprichtte, worden systematisch ondermijnd door Donald Trump en het huidige regime. Een van de laatste keren dat ik naar de Verenigde Staten ging, ging ik via Chicago O’Hare Airport en werd 90 minuten naar een zijkamer gebracht waar gedetailleerde vragen werden gesteld over mijn paspoort en waarom ik een visum had voor China? En ik denk dat Egypte ik me niet kan herinneren. En ik ben niet bruin of zwart, toch? Ik heb dus een gemakkelijkere pas dan zwarte of bruine mensen… Als jouw regering taalgebruik gebruikt – mensen uitschot noemen of over klotelanden praten – krijg je het gevoel dat het op dit moment niet gemakkelijk is om de Verenigde Staten binnen te komen.

Cousins voegt eraan toe: “Ik moet zeggen dat ik van Sundance hou. Ik wil daar zijn… Ik ben ook openhartig geweest. Ik heb twee films gemaakt over extreemrechts, Mussolini, en ontkenners van de Holocaust. En ik wil niet zomaar naar de Verenigde Staten gaan en dan afgewezen worden. We zijn vereerd, John (en ik), dat onze film op Sundance is, en we geloven hartstochtelijk in de waarden van Sundance, maar we moeten begrijpen dat de Verenigde Staten een plek zijn geworden dat is riskant voor degenen onder ons die gepassioneerde internationalisten zijn”.

De geschiedenis van documentairefilm komt in een tijd waarin er zowel sprake is van een explosie van non-fictiecinema als van aanzienlijke uitdagingen om die inhoud bij de kijkers te krijgen. Streamers hebben een groeiende belangstelling getoond voor biopics over beroemde mensen.

“De documentaire over beroemdheden is gewoon deprimerend”, zegt producer John Archer, die schijnbaar waanzin aan het nieuwe toevoegt Documentaire over Melania Trump‘Iemand krijgt, wat, $40 miljoen. Wat gaan ze onthullen?’

Archer erkent dat de huidige stand van zaken op het gebied van documentdistributie invloed zal hebben op de manier waarop De geschiedenis van documentairefilm wordt gezien. “OP De geschiedenis van de cinema (2011), hadden we Channel 4 waarmee we werkten. Het is onmogelijk dat een omroeporganisatie in Groot-Brittannië zoiets groots (de nieuwe serie) op zich zou willen nemen. En dat vind ik zonde. Ze hebben de ruimte en ze moeten over de breedte van de verbeelding beschikken. Voor de prijs van een normale documentaire krijgen ze misschien 16 uur aan verhaal op een streamer, op de BBCI Player, op All 4, of hoe het nu Channel 4 heet, maar het is waarschijnlijk te serieus voor hen. Het is te internationaal.”

Maar Archer voegt hieraan toe: “Een van de beste dingen aan het werken met Mark is dat het publiek internationaal is. Dus zelfs als we in Groot-Brittannië niet veel verkopen, weten we dat we ze elders zullen realiseren, en mensen willen zien wat hij doet. Het is dus niet zo’n groot risico als het lijkt.”

Cousins ​​spreekt vertrouwen uit in de inherente aantrekkingskracht van het materiaal. “Ik denk dat mensen ook over de wereld willen leren, omdat hun tijd op deze planeet vrij kort is en je bepaalde dingen wilt weten, je wilt weten hoe briljant het is om te leven en je wilt weten hoe het is om in het Amazonegebied of in Iran te zijn, enz.,” merkt hij op. “Ik denk dat dit de reden is waarom de huidige Amerikaanse regering het totaal mis heeft wat betreft de mensheid, omdat ze denken dat mensen niet geïnteresseerd zijn in dingen buiten henzelf. Maar dat is feitelijk het geval. Voordat we de emmer doen overlopen, zoals we zeggen, willen we het gevoel hebben dat we het leven hebben gezien en dat is wat documentaires kunnen doen.”