Sinds het harde optreden tegen de protesten in Iran tussen 8 en 10 januari is er discussie geweest over wat het werkelijke dodental van deze bloedige gebeurtenissen is. Volgens gegevens van de Iraanse regering is 3.117 mensen werden gedoodinclusief burgers en veiligheidstroepen. Schattingen van buiten het land schatten het aantal echter tussen de 5.000 en maar liefst 36.500.
Dit brede bereik weerspiegelt niet alleen het feit dat het buitengewoon moeilijk is geweest om deze rapporten te verifiëren, maar ook dat er een gezamenlijke inspanning is geleverd om het aantal doden te gebruiken om een mondiale consensus te creëren voor een aanval op Iran en, met bedrieglijke retoriek, het officiële dodental als gevolg van de genocide in Gaza te bagatelliseren.
Sinds het uitbreken van de protesten is er haast ontstaan met het schatten en rapporteren van het aantal slachtoffers – iets wat ik de ‘olympische dodentol’ noem.
Op Iran gerichte mensenrechtenorganisaties onder leiding van dissidente activisten hebben allerlei soorten bewijsmateriaal en getuigenissen onderzocht om het aantal doden te verifiëren. Op het moment van schrijven citeerde de Amerikaanse organisatie HRANA (Human Rights Activists News Agency) meer dan 6.000 doden en nog ruim 17.000 zaken die worden onderzocht.
Er bestaan echter terechte twijfels over de snelheid van het door activisten uitgevoerde verificatieproces.
Voor elk gemeld sterfgeval moeten meerdere rapporten worden onderzocht en moeten eventuele doublures worden geïdentificeerd en geëlimineerd; en specifieke data, locaties en omstandigheden moeten worden vergeleken met de chronologie van gebeurtenissen.
Bovendien moet al het visuele bewijs worden gelokaliseerd en geverifieerd op basis van open source-gegevens of bevestigd door meerdere getuigenverklaringen. Vanuit onderzoeksoogpunt verdienen de betrouwbaarheid en kwaliteit van de door activisten uitgevoerde tellingen, die dagelijks snel toenemen, daarom voorzichtigheid.
De speciale rapporteur van de Verenigde Naties voor Iran, Mai Sato, haalde een conservatieve schatting aan ongeveer 5.000 doden. Tegelijkertijd gebeurde dat ook genoemd welke medische bronnen haar niet-geverifieerde aantallen tot wel 20.000 hebben verteld.
De beschreven obstakels en verificatieproblemen van de afgelopen weken zijn nog verergerd door de ernstige beperkingen van Iran op de internettoegang. Desondanks zijn de reguliere media begonnen met het verspreiden van veel hogere cijfers, uitsluitend gebaseerd op vage anonieme bronnen die beweren dat zij geprivilegieerde toegang hebben tot de Iraanse regering of de gezondheidszorgsector.
Op 25 januari bijvoorbeeld de Britse televisiezender Iran International gepubliceerd een rapport dat 36.500 mensen waren vermoord, onder verwijzing naar “diepgaande rapporten” die naar verluidt waren verkregen van het Iraanse veiligheidsapparaat – rapporten die niet werden gepubliceerd of anderszins transparant werden gemaakt.
Op dezelfde dag publiceerde het Amerikaanse tijdschrift Time gepubliceerd een artikel met de titel “Het dodental als gevolg van de protesten in Iran zou de 30.000 kunnen overschrijden, zeggen lokale gezondheidsfunctionarissen.” De aanklacht beweert dat “alleen al op 8 en 9 januari tot 30.000 mensen in de straten van Iran gedood hadden kunnen worden”, gebaseerd op verslagen van twee hoge functionarissen van het ministerie van Volksgezondheid van het land, wier identiteit om veiligheidsredenen niet werd onthuld. Het tijdschrift gaf in de tekst met name toe dat het niet over de middelen beschikte om dit aantal onafhankelijk te bevestigen.
Twee dagen later volgde de Britse krant The Guardian dezelfde trend met een artikel getiteld “Vermiste lichamen, massale begrafenissen en ‘30.000 doden’: wat is de waarheid over het dodental in Iran?” Het stuk introduceert het cijfer van 30.000, gebaseerd op schattingen van een anonieme arts, die met de krant sprak. De krant gaf toe dat hij en zijn collega’s in Iran eigenlijk terughoudend waren om concrete cijfers te geven.
Andere media – van de Sunday Times tot de Pierce Morgan Uncensored-show – hebben documenten aangehaald die zijn vrijgegeven door de Duitse oogarts Amir Parasta, waarin staat dat het aantal sterfgevallen tussen 16.500 en 33.000. De laatst beschikbare versie van het document, gedateerd 23 januari, maakt echter gebruik van twijfelachtige extrapolatiemethoden om tot de cijfers te komen. Verrassend genoeg verbergt Parasta geen geheim van zijn banden met Reza Pahlavi, de zoon van de afgezette sjah van Iran.
De verbannen kroonprins en zijn team, wier uitgebreide manipulatie van sociale media en desinformatie-inspanningen aan het licht zijn gekomen recente onderzoeken van de Israëlische krant Haaretz en The Citizen Lab van de Universiteit van Toronto, waren sleutelfiguren in het aanzetten tot en escaleren van de recente protesten tot op het punt van confrontatie. Als gevolg hiervan kunnen de door de heer Parasta vrijgegeven aantallen slachtoffers niet als neutraal worden beschouwd en vormen ze op zijn best gedeeltelijke schattingen.
Hoewel ze erkenden dat ze deze schattingen niet konden verifiëren, plaatsten de media in kwestie deze extreme cijfers toch in hun krantenkoppen en ondertitels. Het duurde niet lang voordat andere media over deze te hoge cijfers berichtten, waarbij ze deze grote publicaties als primaire bronnen noemden. Westerse activisten en politici hebben ze ook gebruikt om hun respectieve agenda’s te bevorderen, waardoor een spiraal van desinformatiecampagnes op sociale media verder werd aangewakkerd. – Met andere woorden, de “dodentol Olympische Spelen” waren geboren.
Dit alles diende twee doelen.
Ten eerste steunde hij pogingen om toestemming te krijgen voor buitenlandse militaire interventie en schadelijke politieke actie. Terwijl de protesten nog steeds aan de gang waren, dreigde de Amerikaanse president Donald Trump herhaaldelijk met militaire actie tegen Iran in het geval van een dodelijk optreden. Terwijl ik dit schrijf, heeft er een aanzienlijke Amerikaanse militaire opbouw rond Iran plaatsgevonden, waardoor de oorlogswolk feitelijk is verdiept.
Ten tweede heeft speculatie over het aantal Iraanse slachtoffers ertoe bijgedragen dat pro-Israëlische politici en commentatoren in het Westen de slachtoffers van de Israëlische oorlog in Gaza hebben gebagatelliseerd. Op deze manier is het een nuttig instrument geworden om de genocide op het Palestijnse volk te relativeren.
Geconfronteerd met de toenemende druk over het dodental heeft de Iraanse president Masoud Pezeshkian de autoriteiten opgedragen “de namen en persoonlijke gegevens publiekelijk te publiceren van mensen die zijn omgekomen tijdens de recente bittere incidenten”. De communicatiedirecteur beloofde zelfs dat er een procedure zal worden gestart om eventuele tegenstrijdige claims te onderzoeken en te verifiëren.
Het valt nog te bezien hoe effectief en transparant de beloofde procedure zal zijn. Het valt niet te ontkennen dat duizenden mensen in Iran zijn vermoord, voornamelijk door Iraanse veiligheidstroepen, te midden van een brutale, meerdaagse maffia- en oproerbeheersingsinspanning.
Structurele onduidelijkheid en beperkte toegang tot Iran voor onafhankelijke deskundigen zullen waarschijnlijk betekenen dat het exacte dodental nooit zal worden vastgesteld. Hoe meer transparantie er echter bestaat over de omvang van de moorden, hoe groter de kans dat de daders ter verantwoording kunnen worden geroepen.
Een moeizaam verificatieproces van recente sterfgevallen is van cruciaal belang, niet alleen om redenen van aansprakelijkheid, maar ook om de mediamanipulatie bloot te leggen die opnieuw het toneel bereidt voor een eenzijdige, door de VS geleide daad van agressie in het Midden-Oosten. In het licht hiervan blijven de “dodentol Olympische Spelen” een smadelijke slechte dienst aan de verdoemden der aarde, van Palestina tot Iran.
De standpunten in dit artikel zijn die van de auteur en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs het redactionele beleid van Al Jazeera.
