In ‘Mijn ongewenste vrienden’ legt Julia Loktev de aanval op de Russische vrije pers vast: NPR

In het najaar van 2021, vier maanden voordat Rusland met een grootschalige operatie begon oorlog in Oekraïneregisseur Julia Loktev kwam naar Moskou om een ​​documentaire te maken. Het Kremlin had onlangs meer dan 100 individuen en organisaties bestempeld als ‘buitenlandse agenten” – een uitdrukking met diepe wortels in de repressie uit het Sovjettijdperk – en Loktev wilde begrijpen wat deze benaming betekende.

“Het is behoorlijk verontrustend als een samenleving haar leden dwingt… zichzelf overal als verdacht te bestempelen en niet echt tot de samenleving te behoren”, zegt Loktev. “En we zeiden: ‘Oké, laten we proberen hier een film over te maken. Laten we kijken waar het heen gaat.'”

Loktev, een Amerikaans staatsburger geboren in de Sovjet-Unie, zei dat de benaming werd toegepast op journalisten, bloggers en mensenrechtengroeperingen die tientallen jaren lang politieke vervolging hadden gedocumenteerd. Zijn documentaire, Mijn ongewenste vrienden: deel I – De laatste vlucht naar Moskouvolgt een groep jonge journalisten die werken voor TV Rain, de laatste onafhankelijke televisiezender van Rusland, evenals andere onafhankelijke journalisten die als buitenlandse agenten werden beschouwd.

Loktev zegt dat de aard van zijn film veranderde op 24 februari 2022, toen Rusland Oekraïne binnenviel. “In de eerste week van een grootschalige oorlog wordt al die onafhankelijke journalistiek onmogelijk in Rusland”, zegt hij. “En al deze personages proberen eraan te werken om nog een dag te leven, om de waarheid te blijven vertellen.”

Veel van de onderwerpen uit de documentaire zijn Rusland ontvlucht. TV Rain opereert nu vanuit Nederland en Loktev zegt dat de Russische regering veel nieuwslezers van de zender ervan heeft beschuldigd extremistische terroristen te zijn. Loktev ziet parallellen tussen de onderwerpen van zijn film en Sisyphus, het personage uit de Griekse mythologie dat voortdurend een rotsblok de heuvel op moet duwen.

“Als er een les is, denk ik dat het de dingen zijn die mensen in de film zeggen, zoals: ‘Laat vreugde en lachen deel uitmaken van ons verzet'”, zegt hij. ‘Weet je, betekenis vinden in het doorbreken van de steen en niet opgeven, zelfs als de dingen behoorlijk hopeloos lijken.’

Hoogtepunten van interviews

Over het filmen van de film met zijn iPhone

Ik had aanvankelijk het idee dat ik een directeur fotografie zou krijgen, omdat… je documentaires zou moeten maken met een beetje crew. Maar zodra ik daar aankwam, was het zo duidelijk dat het beste wat ik had mijn toegang tot mensen was, en ook de manier waarop mensen zich bij mij op hun gemak leken te voelen. Ik spreek moedertaal Russisch, maar ook… het is gewoon een lichaam in de kamer en de mensen hebben zich echt voor mij opengesteld. Ook zijn mensen gewend om gefilmd te worden met een telefoon. De aanwezigheid van telefoons is bijvoorbeeld geen probleem. Uiteindelijk kreeg ik een kleine lens op mijn telefoon en een kleine microfoon, maar ik was eigenlijk alleen ik met de telefoon. En ik denk dat dit echt invloed heeft op hoe mensen zich gedragen, omdat er een intimiteit in de film zit en dat is wat je ziet.

Over het volgen van onafhankelijke journalisten toen Rusland Oekraïne binnenviel

Ik was daar aan het filmen tijdens de eerste week van die grootschalige oorlog, en elke dag probeerden ze erachter te komen: “Hoe kunnen we morgen verslag uitbrengen?” En al deze beperkingen werden hen opgelegd, omdat de Russische communicatieautoriteit zei dat ze alleen moesten melden wat door het Ministerie van Defensie werd bevestigd. En ze zouden er allerlei manieren omheen vinden. Ze zouden bijvoorbeeld een gebombardeerd flatgebouw in Oekraïne laten zien. En toen zeiden ze: “We zijn verplicht om te zeggen dat het Russische Ministerie van Defensie zegt dat het alleen militaire doelen bombardeert”, terwijl ons duidelijk werd getoond dat ze een flatgebouw bombarderen, en geen militair doelwit.

Ze legden een anti-oorlogsverklaring af. Ze waren allemaal buitengewoon ontevreden en geschokt, maar ze kregen steeds meer bedreigingen. Uiteindelijk zouden al deze mediakanalen worden gesloten en geconfronteerd worden met deze keuze, letterlijk: “Gaan we morgen naar ons werk of gaan we naar het vliegveld?” En ze besloten naar het vliegveld te gaan, omdat de logica was dat ze, als ze bleven werken, het risico liepen in de gevangenis terecht te komen. En als je in de gevangenis zit, ben je als journalist voor niemand erg nuttig. … Dus kozen ze ervoor om te vertrekken, zodat ze konden blijven rapporteren.

Als u tijdens het filmen voor uw veiligheid vreesde

Ik dacht meer aan mijn veiligheid toen ik naar Rusland begon te komen. En toen, tijdens de eerste week van de grootschalige invasie, werd ik monomaan. Het enige waar ik aan kon denken was mijn beeldmateriaal, het naar buiten brengen en ervoor zorgen dat ik dingen vastlegde en ervoor zorgde dat ik (veilig) filmde.

Brittney Grinner hij was zojuist gearresteerd. Maar ik dacht: “Nou, ik ben geen beroemde basketbalspeler.” Het is datgene wat je doet als je logischerwijs aan jezelf probeert uit te leggen waarom alles goed met je gaat. … Ik verbleef in dit hotel dat letterlijk omsingeld was. Zoals elke keer dat ik naar buiten ging, moest ik langs deze muur van oproerpolitie en helmen. Dus ik hield gewoon mijn hoofd gebogen en ging waar ik heen moest om te filmen.

Over de parallellen die hij ziet tussen het Russische harde optreden tegen journalisten en het huidige politieke klimaat in de Verenigde Staten

Er zijn paaseieren in de film die elke dag relevanter worden, wat het ook is arrestaties van journalistenuiteraard, … (of) het einde van comedyshows. Of er is een moment waarop de grootste en oudste Russische NGO Memorial, een mensenrechtenorganisatie die zich toelegde op het behoud van de herinnering en het onderzoeken van gevallen van politieke repressie die teruggaan tot de stalinistische tijd, maar ook nu, en door de rechtbanken wordt gesloten, en de rechter de uitleg gebruikt van: Waarom zouden wij, de overwinnaars van de Tweede Wereldoorlog, ons moeten schamen voor onze geschiedenis? En dus hoor ik Trump praten over het Smithsonian en zeggen: waarom kunnen we niet gewoon praten over de leuke dingen van onze geschiedenis? Waarom moeten we over zulke dingen praten? slavernij? …Elke dag lijkt het alsof iets in de film hier in de Verenigde Staten anders begint te resoneren

Lauren Krenzel en Susan Nyakundi produceerden en monteerden dit interview voor uitzending. Bridget Bentz, Molly Seavy-Nesper en Beth Novey hebben het aangepast voor internet.