Talrijke Europese en internationale staatshoofden en regeringsleiders reizen deze week naar Beieren voor de München Security Conference (MSC), die plaatsvindt van 13 tot en met 15 februari.
Er wordt verwacht dat ongeveer 65 staatshoofden en regeringsleiders aanwezig zullen zijn, samen met ongeveer 450 vertegenwoordigers uit de mondiale politiek, de academische wereld en de defensie-industrie.
In het voorwoord van het zojuist uitgebrachte MSC 2026-rapport schrijft conferentievoorzitter Wolfgang Ischinger dat “er zelden in de recente geschiedenis van de conferentie zoveel fundamentele vragen tegelijkertijd op tafel hebben gelegen.”
Hij benadrukt fundamentele kwesties zoals de veiligheid van Europa, de toekomst van het transatlantische partnerschap en de vraag of de internationale gemeenschap nog steeds in staat is een steeds ‘complexere en meer omstreden’ wereld te besturen.
Het rapport schetst een wereld die zich te midden van verstrekkende politieke, economische en veiligheidsproblemen bevindt. De kern ervan is een diagnose die de toon zet voor het hele document en de conferentie zelf: ‘De wereld is een periode van destructieve politiek ingegaan.’
“Geruststelling, conditionaliteit en dwang”
Volgens het rapport maken voorzichtige hervormingen en stapsgewijze beleidsaanpassingen steeds meer plaats voor radicalere herstructureringen die opzettelijk bestaande systemen ter discussie stellen of zelfs proberen te ontmantelen.
Het land dat het meest met deze verandering wordt geassocieerd, is volgens hem de Verenigde Staten. Juist de staat die een beslissende rol speelde bij het opbouwen van de naoorlogse internationale orde wordt nu gezien als een van de belangrijkste aanjagers van de transformatie ervan. Ruim tachtig jaar nadat deze orde vorm heeft gekregen, wordt die orde nu zelf ‘vernietigd’.
Het rapport benadrukt dat het hier niet alleen om individuele beleidsbeslissingen gaat, maar om een bredere koerswijziging in de Amerikaanse politiek.
Washington, zo betoogt hij, daagt de fundamentele beginselen uit die decennialang de internationale samenwerking hebben vormgegeven, van de rol van internationale organisaties en het belang van op regels gebaseerde handel tot nauwe partnerschappen met democratische bondgenoten.
De gevolgen van deze verandering zijn over de hele wereld voelbaar, maar vooral in Europa, dat lange tijd op de Verenigde Staten heeft vertrouwd voor zijn veiligheid, maar dat zijn partnerschap nu als ‘onstabiel’ ervaart, heen en weer geslingerd tussen ‘geruststelling, conditionaliteit en dwang’.
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio zal naar verwachting de conferentie dit jaar bijwonen. Volgens berichten in de media werd de deelname van vice-president JD Vance aanvankelijk bevestigd, maar een week later geannuleerd.
Zijn toespraak De conferentie van vorig jaar werd algemeen omschreven als een ‘confrontatie met Europa’ en kreeg kritiek van verschillende politici, waaronder de Duitse bondskanselier Friedrich Merz en minister van Defensie Boris Pistorius.
Kanselier Merz zal dit jaar de Duitse delegatie leiden. Ook NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte, president van de Europese Centrale Bank Christine Lagarde en talrijke Europese staatshoofden en regeringsleiders zullen aan het evenement deelnemen.
Rubio zal aanwezig zijn “met een grote delegatie”, en ook het Amerikaanse congreslid Alexandria Ocasio-Cortez heeft haar deelname bevestigd.
Aan het begin van de conferentie gaf de Amerikaanse ambassadeur bij de NAVO, Matthew Whitaker, commentaar op de bevindingen van het rapport, waarbij hij de conclusies ervan verwierp en benadrukte dat de VS niet van plan zijn de NAVO of andere allianties te verzwakken.
“Dit is het eerste wat ik afwijs; we proberen de NAVO sterker te maken, niet om de NAVO terug te trekken of af te wijzen, maar om haar te laten functioneren alsof ze bedoeld is als een bondgenootschap van 32 sterke en capabele bondgenoten”, zei hij.
Hij herhaalde dat de Europese bondgenoten hun defensie-uitgaven moeten verhogen en moeten aantonen dat zij hun verplichtingen kunnen ‘nakomen’, inclusief de nieuwe uitgavendoelstellingen van de NAVO.
Erosie van vertrouwen
Een andere belangrijke bevinding uit het MSC-rapport is een groeiend verlies aan vertrouwen in politieke systemen. Vooral in veel westerse landen neemt het vertrouwen zichtbaar af.
Politici worden steeds meer gezien als “bewakers van de status quo”, “die verlamde politieke systemen besturen die voor de meerderheid van de mensen ongevoelig lijken.” Naarmate het vertrouwen in het vermogen van de politiek om het dagelijks leven te verbeteren afneemt, zo stelt het rapport, beginnen kiezers zich open te stellen voor radicalere benaderingen. Voor velen beginnen plotselinge verstoringen aantrekkelijker te lijken dan geleidelijke verandering.
Als gevolg hiervan winnen politieke actoren die doelbewust de confrontatie omarmen en beloven bestaande structuren af te breken in plaats van te hervormen, aan invloed.
Voorafgaand aan de conferentie was er discussie over de vraag of het extreemrechtse Alternatief voor Duitsland (AfD) uitgenodigd moest worden. Ischinger is van mening dat de partij erbij moet horen totdat deze door de Duitse autoriteiten wordt verboden, en drie politieke specialisten van de AfD, waaronder Bondsdaglid Rüdiger Lucassen, zullen nu deelnemen.
Naast de transatlantische betrekkingen gaat het MSC-rapport ook in op de Russische oorlog tegen Oekraïne en de daarmee samenhangende hybride dreigingen waarmee Europa wordt geconfronteerd. Hij stelt dat Europa zich moet voorbereiden op een situatie waarin Amerikaanse steun belangrijk blijft, maar niet langer als vanzelfsprekend kan worden beschouwd.
Veel Europese regeringen hanteren daarom een tweeledige aanpak: de Verenigde Staten nauw betrokken houden en tegelijkertijd een groter vermogen ontwikkelen om onafhankelijk op te treden, bijvoorbeeld door middel van herbewapening.
Het rapport benadrukt dat dit gevoel van onzekerheid niet alleen beperkt blijft tot Europa. In de hele Indo-Pacific groeien de twijfels over de langetermijnbetrokkenheid van de Verenigde Staten bij de regionale veiligheidsorde, terwijl de opkomst van China en het ‘steeds dwingender gedrag’ bijdragen aan een meer ‘onstabiele’ omgeving.
Tegelijkertijd beschouwt het rapport de huidige omwentelingen als een kans, waarbij wordt benadrukt dat wanneer oude structuren worden opgeschud, ‘lang vastgelopen’ ontwikkelingen weer in beweging kunnen komen.
De druk op de Europese leden van de NAVO heeft er bijvoorbeeld toe geleid dat veel landen hun defensie-uitgaven aanzienlijk hebben verhoogd. Er ontstaan ook nieuwe partnerschappen op het gebied van handel, veiligheid en technologie die een einde moeten maken aan de afhankelijkheid van Europa van de Verenigde Staten.
Het blijft echter onzeker of dit uiteindelijk zal leiden tot een stabielere wereld – en veel regeringsleiders die dit weekend in München bijeenkwamen, vrezen dat een flexibelere wereldorde vooral de grootste en machtigste staten ten goede zou kunnen komen.
