Als kind, Artem ‘Alfred’ Nakache (1915-1983) was bang voor water. Alfred, de jongste van elf kinderen uit een joods gezin dat vanuit Irak naar Constantijn, Algerije, emigreerde, overwon uiteindelijk zijn angst voor de diepte en blonk uit in zwemmen. Hij werd zo bekwaam dat hij halverwege de jaren dertig zowel lokale als nationale Franse competities had gewonnen (Algerije stond destijds onder de controle van Frankrijk) en naar Parijs verhuisde om zijn racecarrière voort te zetten. Hij zou echter getroffen worden door een ondenkbare tragedie, die onuitwisbaar verbonden is met wat hij uiteindelijk zou bereiken.
Een korte film van de regisseur en kunstenaar Florence Miailhe gerechtigd “Vlinderdas”, dit jaar genomineerd voor een Oscar, is gebaseerd op Nakache’s buitengewone verhaal en veerkracht in het licht van ongekende tegenslagen tijdens de Holocaust.
Het talent van de ster leverde hem talloze onderscheidingen op en maakte hem populair in Frankrijk, ondanks de nazi-bezetting van Parijs vanaf 1940. In 1943 was de houding echter radicaal veranderd. Hij werd uit een toernooi gezet omdat hij Joods was en werd later dat jaar samen met zijn vrouw en zoon door de Gestapo gearresteerd. Ze werden uiteindelijk naar Auschwitz vervoerd, gescheiden en nooit herenigd.
Nakache verhuisde uiteindelijk naar Buchenwald, waar hij werd vrijgelaten na de bevrijding door Amerikaanse troepen in 1945. Daarna keerde hij terug naar het zwemmen en bleef wedstrijden winnen, en in 1948 nam hij zelfs deel aan de Olympische Spelen in Londen.
Miailhe ontmoette Nakache als kind persoonlijk, zegt ze Animatie tijdschrift. “Destijds nam ik zwemlessen met zijn jongere broer, William Nakache, en bij elke les liet mijn vader me er altijd aan herinneren: ‘Weet je, William, hij is de jongere broer van Alfred Nakache, de grote zwemkampioen!’” Op een dag was Alfred Nakache bij de les aanwezig en kon Miailhe zijn vlinderslag demonstreren. Maar pas jaren later, toen haar nieuwsgierigheid haar ertoe bracht het verhaal van Nakache te onderzoeken, ontdekte ze iets waarvan ze dacht dat het te jong was om het te vertellen toen ze hem voor het eerst ontmoette.
Miailhe’s ontroerende interpretatie van Nakache’s herinneringen en ervaringen verwijst naar een historisch verhaal en is niettemin vooruitstrevend, aangezien de Olympische Winterspelen van 2026 nog maar net zijn begonnen. En afgelopen weekend werd de Super Bowl LX Halftime Show van Bad Bunny al snel voer voor partijdig politiek discours in de Verenigde Staten – de Puerto Ricaanse popster was zeer kritisch over ICE – en benadrukte de nationalistische en zelfs supremacistische neigingen van de huidige regering.
“Papillon” is gemaakt met behulp van een geanimeerde schildertechniek, vergelijkbaar met de speelfilm van Miailhe uit 2021 De oversteek, OF De oversteek. De penseelstreken creëren zowel textuur als diepte, terwijl gebaren in blauwe en groene tinten met witte vlekken diep water met spatten of belletjes aangeven.
Nakache stierf tijdens het zwemmen in een haven een paar kilometer van waar Miailhe zwom toen ze jong was. Naast de persoonlijke connectie vervolgt hij in het interview met Animatie tijdschrift: “Het leek mij allemaal vanzelfsprekend: het vertellen van dit verhaal bracht veel thema’s samen die mij dierbaar zijn: veerkracht, overdracht, herinnering, maar ook politieke kwesties, zoals het lot van een Joodse zwemmer bij tegenslag.”
Bekijk de film in zijn geheel op YouTube.
