Bijna twintig jaar lang hebben de Verenigde Staten stilletjes een mondiale inspanning gefinancierd om te voorkomen dat het internet versplintert in koninkrijkjes die worden beheerd door autoritaire regeringen. Nu wordt dat geld ernstig bedreigd en is een groot deel ervan al verdwenen, waardoor de internetvrijheden over de hele wereld in gevaar komen.
Het programma, dat wordt beheerd door het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken en het Amerikaanse Agentschap voor Global Media (ook wel Internet Freedom genoemd) financiert kleine groepen over de hele wereld, van Iran tot China en de Filippijnen, die basistechnologieën hebben ontwikkeld om de door de overheid opgelegde internetcontroles te omzeilen. Volgens een analyse van The Guardian heeft het de afgelopen tien jaar ruim 500 miljoen dollar uitgegeven. $ 94 miljoen in 2024.
Toen kwam Doge, het Department of Government Efficiency van Donald Trump, belast met het terugdringen van de omvang van Amerikaanse overheidsinstanties en -initiatieven. Loopbaanmedewerkers die bij Internet Freedom werkten, namen in 2025 ontslag of werden ontslagen als onderdeel van bredere bezuinigingen. Veel van de programma’s werden definitief stopgezet; het belangrijkste subsidiebureau heeft in 2025 geen geld uitgegeven. Het Open Technology Fund (OTF), een non-profitorganisatie die samenwerkt met de overheid om ongeveer de helft van dit geld te beheren, won een oorzaak herstel een deel van deze financiering in december; de regering-Trump is Nu tegen deze straf in beroep gaan.
Ondertussen de regering-Trump in januari teruggetrokken door de Freedom Online Coalition, een mondiale alliantie opgericht door de Verenigde Staten om digitale rechten te verdedigen.
De bezuinigingen dreigen de technologieën te beperken die de Iraniërs hielpen bij de coördinatie tijdens recente anti-regeringsprotesten en waardoor video’s en beelden van bloedbaden de buitenwereld konden bereiken. Ze kunnen ook in andere landen een belangrijke impact hebben; de inspanningen van groepen in Myanmar om het ‘digitale ijzeren gordijn’ van de junta te overwinnen en het vermogen van gebruikers in China om toezicht te vermijden.
“Het programma is feitelijk vernietigd”, zei een voormalige Amerikaanse functionaris. “Ze hebben dit jaar geen subsidies gegeven.”
“Ik zou graag in een wereld willen leven waarin één enkel Amerikaans programma geen middelpunt is, zo’n hoeksteenprogramma, maar dat was het wel. Het is moeilijk te ontkennen dat dit wel het geval is”, zegt een in Europa gevestigde expert op het gebied van digitale rechten die aan talloze projecten heeft gewerkt voor Internet Vrijheid.
Om dit verhaal te vertellen, sprak The Guardian met tien mensen die bekend waren met Internet Freedom, waaronder zes van de begunstigden ervan, en onderzocht hij documenten met betrekking tot de activiteiten en het budget ervan.
Er is contact opgenomen met het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken voor commentaar. De OTF weigerde commentaar te geven.
Het doel van het programma was om het uiterst moeilijk te maken om te bereiken wat Noord-Korea heeft weten te bereiken door tientallen jaren van censuurinspanningen, en wat Iran afgelopen januari heeft weten te bereiken tijdens een bloedig optreden tegen anti-regeringsprotesten: een hele bevolking afsnijden van het mondiale internet.
De Verenigde Staten probeerden dit probleem te omzeilen door groepen te financieren die in staat zijn technologieën te bouwen en te exploiteren die dergelijke beperkingen en censuur omzeilen. Daartoe behoren bekende tools, zoals de versleutelde berichtendienst Signal en de Tor-browser, waarmee gebruikers online anoniem kunnen blijven.
Ze bevatten ook veel krachtigere tools. Geavanceerde omzeilingstechnologieën kunnen het mogelijk maken om zelfs extreem krachtige censuurregimes te overwinnen – om bijvoorbeeld de firewall in China te omzeilen, of internationaal nieuws in Iran te verkrijgen, zelfs als mobiele telefoonnetwerken uitvallen, door middel van methoden zoals datatransmissie via satelliet, waarbij gegevens op een vergelijkbare manier worden verzonden als een televisiesignaal.
Een andere technologie stelde Iraniërs in staat veilig te communiceren tijdens recente protesten tegen de regering, waarbij ze elkaar waarschuwden voor schietpartijen en politie-aanwezigheid, zelfs toen de rest van het internet was afgesloten.
Het doel van de zachte macht achter dit alles was om het internet te houden zoals het is: grotendeels toegankelijk, meestal een mondiale commons. De groepen die het financierde, maakten censuur duur en moeilijk. “Als je de censuur uitdaagt, is het langetermijneffect dat onderdrukkende regeringen hun internet moeten openstellen of de kant van Noord-Korea moeten volgen”, zei de voormalige Amerikaanse functionaris.
“Maar omdat elk van deze opties duur voor hen is, zullen ze blijven proberen hun netwerken te censureren, zodat ze de economische voordelen van internet kunnen krijgen zonder de nadelen van vrijheid van meningsuiting en toegang tot informatie. De strijd gaat dus door.”
“Internet Freedom heeft de ontwikkeling gefinancierd van veel van de censuurontwijkende technologieën waarvan miljoenen mensen over de hele wereld afhankelijk zijn om een verbinding met de buitenwereld te behouden”, zegt Doug Madory, een expert op het gebied van internetinfrastructuur die nauw samenwerkt met veel van deze groepen.
Hun producenten “opereren vaak met weinig geld en passie. Ze geloven in de zaak. Er zijn geen chique kantoren, ze werken in hun appartementen. Het is geen winstgevende industrie.”
De meeste ontvangers van dit geld praten er niet over; het is op sommige plaatsen gevaarlijk om geld van het ministerie van Buitenlandse Zaken af te pakken. Maar zelfs nu de financiering opraakt, zijn steeds meer organisaties – journalisten, activisten en het maatschappelijk middenveld – op zoek naar deze technologieën en de groepen die deze bouwen. Censuur Overal ter wereld worden de regimes steeds erger.
“Het is een grote klap. De behoefte is groter en ook andere financiering is verdwenen. De organisaties die deze tools leveren zijn overweldigd”, aldus de digitale rechtenexpert. “Het is niet duurzaam.”
Sommige groepen die aan deze technologieën werken, hebben personeel ontslagen; anderen gaan door zonder loon. Sommigen hopen dat er wat geld kan worden teruggegeven, hoewel ze zich zorgen maken dat de regering-Trump haar doelstellingen openlijker zal politiseren. Hoewel een recente kredietwet een begrotingslijn voor internetvrijheid bevat, wordt er geen specifiek programma genoemd als ontvanger van dit geld.
Anderen zeggen dat ze in een korte respijtperiode bestaan, omdat de rest van het geld opraakt.
“Eerlijk gezegd wacht iedereen op dit moment gewoon. Maar tegelijkertijd wacht je op eigen risico”, zegt een Iraanse technoloog, gefinancierd via Internet Freedom.
Ondertussen wordt censuurtechnologie goedkoper en gemakkelijker toegankelijk. Chinese bedrijven hebben het gedaan geëxporteerd geavanceerde middleboxen – apparaten die op netwerkkabels zitten en waarmee autoriteiten het internetverkeer kunnen monitoren – naar landen in Afrika en Azië in het afgelopen jaar. Hierdoor kunnen regimes als Iran hun controle over het nationale internet aanscherpen, waardoor bijvoorbeeld de handel kan doorgaan terwijl de communicatie beperkt is.
Verschillende ontvangers van Amerikaans geld hebben de hoop uitgesproken dat Europa deze technologieën in de toekomst kan financieren; sommigen hebben EU-functionarissen al om financiering verzocht.
De bezuinigingen ‘maken het gemakkelijker om een ‘digitaal ijzeren gordijn’ te bouwen. Het maakt het voor het Kremlin gemakkelijker om Russen in een digitale informatiebubbel te plaatsen die specifieke verhalen over mensen buiten Rusland versterkt. Dat maakt het voor China gemakkelijker om dit te doen. Voor Iran om het te doen’, zei iemand.
