KIEV, Oekraïne — Zittend in een kring de dag vóór de openingsavond, Oekraïense oorlog veteranen en acteerstudenten lazen om beurten hun regels voor uit een script dat eeuwen had gereisd om hen te bereiken.
In het midden stond Olha Semioshkina, die de groep leidde door haar bewerking van Ivan Kotliarevskyi’s ‘Aeneida’ – een 18e-eeuwse Oekraïense hervertelling van Vergilius’ ‘Aeneis’. Deze productie bracht echter een moderne boodschap over veerkracht in het licht van de naderende oorlog Het is zijn vierde jaar Van De grootschalige invasie van Rusland in Oekraïne.
Onder de acteurs – mannen en vrouwen tussen de 20 en 60 jaar – bevonden zich Oekraïense militaire veteranen die van het front terugkeerden met amputaties, ernstige brandwonden en verlies van gezichtsvermogen. Anderen hadden het gedaan de oorlog doorstaan op het interne front. Velen hadden vóór deze show nog nooit een voet op een podium gezet.
Het duurde meer dan een jaar om de première van donderdag in het Molodyy National Academic Theatre in Kiev voor te bereiden.
“We wisten dat de jongens net terug waren uit de afkickkliniek en dat we vanaf het begin moesten beginnen”, zei Semioshkina.
“We hebben ongeveer vier maanden besteed aan het leren communiceren, vallen, ineenkruipen, rollen en bij elkaar blijven”, zei hij. “Toen zijn we begonnen met het ontwikkelen van het lichaam, het verwijderen van de protheses en het leren leven zonder hen.”
Het idee van de 51-jarige regisseur was simpel: “Elke man op het podium is Aeneas. Elke vrouw op het podium is Dido.”
In het epos van Vergilius dwaalt Aeneas na de val van Troje rond, op zoek naar een nieuw thuisland. In Kotliarevskyi’s satirische bewerking wordt de Trojaanse held een kozak, turbulent en aards.
Op het podium in Kiev draagt Enea protheses en draagt ze de littekens van de oorlog die begon met de Russische invasie van Oekraïne op 24 februari 2022.
“Aeneas is een held die met veel moeilijkheden te maken krijgt tijdens zijn zoektocht naar zijn land”, zei Semioshkina. “Hij behoudt de humor, de passie, hij valt, hij maakt verschrikkingen, drankjes en feestjes mee. Maar hij is een mens en hij heeft een doel: zijn plek vinden en zijn gezin behouden.”
Hij trekt parallellen tussen veteranen die gevechten hebben doorstaan en het personage dat ze op het podium spelen. “Aeneas is degene die ten strijde trok. Ja, hij kwam verminkt en vernietigd terug”, zei hij, maar de acteurs die deze aanpassing tot leven brachten “leren weer te leven”.
Tijdens de repetities sprak Yehor Babenko, een veteraan van de Oekraïense grensdienst die aan het begin van de Russische invasie ernstige brandwonden opliep, glimlachend een zin uit: “Voel je je opgebrand op het werk? We hebben veel gemeen.”
Later in het stuk raakte zijn monoloog ook dicht bij huis, toen hij vertelde dat het vuur zijn handen, oren en neus in beslag nam. “Ik zal kinderen geen trucje kunnen laten zien met een ontbrekende vinger”, zegt hij. ‘Misschien die waarbij alle tien de vingers verdwijnen.’
De kans om op het podium op te treden, zei Babenko, was een genezende reis.
“Voor mij is theater zowel psychologische als fysieke revalidatie. Ik heb gemerkt dat ik mijn lichaam beter voel, ik voel me zelfverzekerder in het openbaar, ik kan mijn gedachten beter uiten.”
Voor Babenko resoneert het verhaal van Aeneas ook buiten het podium. ‘Het gaat erom dat je je plek vindt,’ zei hij. “En voor ons land is dit nu zeer relevant.”
De slotakte van de show wijkt volledig af van epische poëzie terwijl de acteurs naar voren komen om hun eigen verhalen te vertellen: over wonden in de strijd, over verloren wapenbroeders, over ontheemding en over het leven onder bezetting.
Een veteraan beschreef dat hij een been verloor bij een drone-aanval en dat hij een machinegeweer als kruk gebruikte om dekking te zoeken. Een actrice vertelde het leven onder Russische bezetting met zijn twee dochters.
Een ander, die zich vrijwillig aanmeldde als arts, eerst in 2014, toen Rusland de Krim illegaal annexeerde en pro-Russische strijdkrachten delen van de Oekraïense regio’s Donetsk en Loehansk veroverden, en opnieuw na de Russische invasie van 2022, sprak over een terugkeer naar de oorlog toen ze in de zestig was.
Andrii Onopriienko, die in 2023 zijn gezichtsvermogen verloor bij een Russische artillerieaanval nabij Avdiivka in de regio Donetsk, vertelde een groot deel van de show met een diepe, resonerende stem. Op een gegeven moment zong hij: “Laat onze vijanden gaten graven, kruisen opzetten en alleen gaan liggen”, terwijl de rest van de cast meedeed.
Onopriienko weigerde aanvankelijk mee te doen aan het project. “Ik begreep niet wat ik op toneelblind ging doen”, zei hij. Later raakte hij ervan overtuigd dat er een rol voor hem zou zijn weggelegd.
“Het is positiviteit, gelach, steun”, zei ze over de repetities. “In welke stemming je ook binnenkomt, je vertrekt met een grote glimlach; hier leid je jezelf af van het heden. Je stapt een andere wereld binnen.”
Op het podium werden prothetische benen en armen verwijderd en weer aangebracht als onderdeel van de beeldtaal van de show. Lange metalen staven dienden ook als zwaarden, roeispanen en krukken, en werden zowel als artistiek hulpmiddel gebruikt als als hulpmiddel om acteurs met amputaties te helpen hun evenwicht te bewaren.
De oorlog brak al uit voordat het doek donderdag opging. In een aankondiging werd het publiek gevraagd het gebruikelijke theaterprotocol te volgen en hun telefoons uit te zetten, waarna werd gewaarschuwd dat ze in geval van een luchtaanval naar de schuilkelder in de kelder moesten gaan. Als er een black-out zou optreden, voegde hij eraan toe, zou de show worden gepauzeerd zodat de back-upstroomgeneratoren konden worden ingeschakeld.
Toen Babenko een paar minuten voor het einde van de show zijn monoloog afleverde, viel de stroom uit.
Semioshkina betrad het podium met een fakkel, gevolgd door anderen met fakkels. Babenko bracht zijn tekst uit onder het licht van geïmproviseerde spotlights. Het publiek, sommigen huilend in stilte, anderen lachend door tranen, bleef.
Toen de laatste monoloog was afgelopen en het doek viel en weer opging, werd de cast begroet met een staande ovatie. Toen ze voor de tweede keer bogen, keerde de elektriciteit terug en groeide het applaus.
Voor Semioshkina reikt de boodschap van veteranen op het podium verder dan epische poëzie en de muren van het theater.
“Ik wil graag een boodschap sturen aan alle veteranen die thuis zitten: kom naar buiten”, zei hij. ‘Kom eruit. Je kunt iets doen. Leef. Sluit jezelf niet op. Leef elke minuut.’
