Nu het mondiale veiligheidslandschap verandert, wordt de ruimte niet langer simpelweg gezien als een domein voor onderzoek en handel, maar ook als een centrale pijler van de Duitse nationale veiligheid en militaire afschrikking.
AANKONDIGING
AANKONDIGING
Volgens vice-admiraal Thomas Daum, inspecteur van de informatie- en informatietechnologiesector van het Duitse leger, is de ruimte nu een echt slagveld geworden.
De Bundeswehr exploiteert momenteel acht tot tien satellieten, voornamelijk voor verkenning – inclusief de SAR-Lupe- en SARah-systemen – en voor communicatie. Deze vloot wordt nu echter als verouderd beschouwd.
La. vertelde Euronews Veiligheidsconferentie MünchenDaum zei dat satellieten van “aanzienlijk belang zijn voor de werking van onze grondsystemen” en veel verder gaan dan puur militair gebruik. “Als de satellieten faalden, zou je geen geld kunnen opnemen”, zei hij. Er bestaat een risico dat “onze systemen in de ruimte kunnen worden aangevallen”.
In deze context zou een “dag zonder ruimte” – met andere woorden, een grootschalige satellietstoring –, zo waarschuwde hij, “in wezen een ramp zijn”. Een dergelijke aanval zou opzettelijk satellieten uitschakelen, met onmiddellijke gevolgen op de grond, waarbij kritieke infrastructuur en belangrijke diensten ernstig zouden worden vernietigd.
Afschrikking in de ruimte
Net als in andere defensiesectoren is het antwoord van Berlijn een afschrikking. Afgelopen september beloofde minister van Defensie Boris Pistorius ongeveer 35 miljard euro tegen 2030, waarvan een deel zou gaan naar een ruimteverkenningscapaciteit bekend als “SPOCK”, die de Bundeswehr sinds begin dit jaar gebruikt.
Het systeem, gebouwd door het Finse bedrijf Iceye in samenwerking met het Duitse Rheinmetall, is gebaseerd op een netwerk van radarsatellieten die gebruik maken van synthetische apertuurradar (SAR). In tegenstelling tot optische satellieten kunnen ze onder alle weersomstandigheden en 24 uur per dag beelden van het aardoppervlak vastleggen, waarbij ze bewegingen en veranderingen op de grond volgen, ongeacht bewolking of duisternis.
Voor Daum volgt afschrikking in de ruimte dezelfde logica als die ter land, ter zee of in de lucht: capaciteit duidt op intentie. Als je aantoont dat je in een baan om de aarde kunt opereren – en tussenbeide kunt komen – geef je aan dat de systemen van een tegenstander niet buiten bereik zijn.
Dat betekent niet noodzakelijkerwijs dat we satellieten uit de lucht moeten blazen. In de praktijk zijn zogenaamde niet-kinetische metingen vaak relevanter. Optische verkenningssatellieten kunnen bijvoorbeeld tijdelijk van de grond worden “verblind” door hun sensoren te verblinden. Deze satellieten zijn afhankelijk van camera’s of telescopen met hoge resolutie; verstoor de sensor en de satelliet kan niet zien.
Een andere methode is jamming: het verzenden van interferentiesignalen om communicatiesatellieten te blokkeren. De hardware blijft intact, maar het nut ervan wordt verminderd. “De impact is voelbaar op de grond”, zei Daum. “Als een verkenningssatelliet de bewegingen van je strijdkrachten niet kan volgen, behaal je een tactisch voordeel.”
Duurzaamheid – zelfs in de ruimte
Er zijn ook politieke redenen waarom deze capaciteiten opzettelijk zijn ontworpen om fysieke vernietiging te voorkomen. Duitsland ondertekende in 2023 de door de VS geleide Artemis-akkoorden en beloofde daarbij het principe om geen ruimteschroot te creëren.
In de praktijk betekent dit dat de satelliet van een tegenstander niet zomaar kan worden neergeschoten. De nadruk ligt in plaats daarvan op omkeerbare maatregelen: het beperken of stoppen van het gebruik ervan zonder fragmenten in een baan om de aarde achter te laten. Voorlopig blijft dit de officiële lijn.
Maar volgens Daum zijn er politieke stemmen die het zogenaamde ‘zero puin’-principe in twijfel beginnen te trekken. “Het feit dat we het vermogen hebben om een systeem te vernietigen, betekent niet dat we het zullen gebruiken”, zei hij tegen Euronews.
Tegelijkertijd betoogt hij, waarmee hij aantoont dat capaciteit een boodschap uitzendt. Het signaleren dat “we over dezelfde capaciteiten beschikken als onze tegenstanders” voedt de logica van afschrikking door bestraffing – het idee dat een tegenstander rekening moet houden met het risico op vergelding.
“Dit kan uiteraard een afschrikkende werking hebben”, zei Daum. “Maar uiteindelijk zou dat een aanpassing van onze ruimtevaartveiligheidsstrategie vereisen – en dat is een politieke beslissing.”
Een netwerk van duizenden kleine satellieten
Naast verkenningen zijn veilige en veerkrachtige communicatie even cruciaal, zowel in vredestijd als tijdens crises. De Bundeswehr is sterk afhankelijk van satellietcommunicatie. Voor langeafstandsverbindingen heeft het land tot nu toe grotendeels vertrouwd op geostationaire satellieten, zowel op eigen capaciteit als op gehuurde capaciteit.
Als een Duits oorlogsschip bijvoorbeeld van Europa naar Afrika beweegt, loopt de communicatie via deze infrastructuur, legt Daum uit. Het project dat bekend staat als “SATCOMBw Stage 4” vertegenwoordigt het grootste ruimtevaartprogramma in de geschiedenis van de Bundeswehr. Het doel ervan is om tanks, schepen, vliegtuigen en troepen over de hele wereld via satellietcommunicatie met elkaar te verbinden en in het bijzonder om operaties aan de oostflank van de NAVO, inclusief permanent gestationeerde Duitse strijdkrachten, veilig te stellen. brigade in Litouwen.
SATCOMBw blijft echter een conventioneel systeem opgebouwd rond een klein aantal grote satellieten. Het is niet te vergelijken met sterrenbeelden als Starlink, die bestaan uit duizenden kleine, onderling verbonden satellieten in een lage baan om de aarde. In plaats van te vertrouwen op een handvol hoogwaardige activa, exploiteert Starlink een dicht netwerk van kleinere eenheden die met elkaar communiceren.
Hierdoor ontstaan veel meer toegangspunten en wordt de veerkracht en flexibiliteit aanzienlijk vergroot. De strategische waarde van dergelijke systemen werd vooral duidelijk tijdens de oorlog in Oekraïne. Zowel Rusland als Oekraïne hebben de afgelopen jaren in verschillende mate vertrouwd op het satellietnetwerk van SpaceX, met name voor de coördinatie en bediening van drones.
Officieel waren Starlink-services niet geautoriseerd voor gebruik in Rusland. Vanaf 2023 begonnen echter Starlink-terminals te verschijnen Russische eenhedendie het land zouden binnenkomen via tussenpersonen in de Golf of Centraal-Azië.
De afgelopen twee weken is SpaceX in beweging geweest blok Russische troepen zullen geen toegang hebben tot de diensten van Starlink. Oekraïne zei dat de beperkingen de Russische activiteiten “aanzienlijk hadden belemmerd”. Moskou ontkent dit en houdt vol dat er geen impact is geweest op zijn mogelijkheden voor drone-oorlogvoering.
