Bijna een eeuw lang verborgen onder het drijfzand van Egypte is een ontbrekend stukje geschiedenis stilletjes teruggekeerd. Archeologen die in centraal Egypte werken, hebben het bovenste gedeelte ontdekt van een kolossaal zittend standbeeld van Ramses II, een van de meest herkenbare heersers van het land. Het fragment sluit aan op een lager gedeelte dat in de jaren dertig werd ontdekt, waardoor er hernieuwde belangstelling ontstond voor de restauratie van het monument als één enkel beeldhouwwerk. Experts zeggen dat de ontdekking buitengewoon goed bewaard is gebleven, met sporen van het oorspronkelijke pigment dat nog steeds aan het kalksteenoppervlak kleeft. De bredere betekenis kan liggen in wat het onthult over de koninklijke verbeelding buiten de belangrijkste tempelsteden van Egypte. Soms lijkt archeologie op detectivewerk dat zich over generaties uitstrekt, en deze ontdekking past bijna perfect in die beschrijving.
De vondst van El Ashmunein onthult een fragment van het standbeeld van de farao in Hermopolis Magna
Het standbeeldfragment werd gevonden in El Ashmunein, dat bovenop de ruïnes van de oude stad Hermopolis Magna ligt.Deze stad diende ooit als een belangrijk religieus centrum gewijd aan Thoth, de godheid met het ibishoofd die verbonden is met schrijven en kennis. De archeologische lagen vertonen hier een continue bewoning over meerdere perioden, wat de graafwerkzaamheden vaak bemoeilijkt. Het nieuw ontdekte stuk is ongeveer 3,5 meter hoog en toont de farao zittend in een formele houding. Het uit kalksteen gesneden beeld toont een ceremoniële hoofdtooi en een gedeeltelijk bewaard gebleven cobra uraeus, een koninklijk symbool dat geassocieerd wordt met goddelijk koningschap.Experts zeggen dat het vakmanschap doet denken aan een monument dat bedoeld is om autoriteit uit te stralen tot ver buiten de Egyptische hoofdstedelijke regio’s.
Het ontbrekende stuk van het beeld sluit uiteindelijk aan bij de ontdekking uit 1930
Onderzoekers brachten het fragment snel in verband met de onderste helft van het beeld dat in 1930 werd ontdekt door de Duitse archeoloog Günther Roeder. Roeder documenteerde destijds de basis, maar vond de top niet. Decennia lang bleef het beeld onvolledig, een puzzel zonder zijn meest expressieve element.De recente opgraving werd geleid door Basem Gehad van het Egyptische Ministerie van Toerisme en Oudheden en Yvona Trnka-Amrhein van de Universiteit van Colorado Boulder. Hun team ontdekte het fragment naar verluidt met de voorkant naar beneden in vochtige grond terwijl ze een andere sector onderzochten die verband hield met de papyrusvondsten. Metingen en stilistische analyse suggereren dat beide delen van het beeld bij elkaar horen.
Oude pigmenten onthullen de verloren vitaliteit van het beeld
Verrassende sporen van oude kleur. Een detail dat de aandacht van geleerden heeft getrokken, is de aanwezigheid van pigment. De onderzoekers identificeerden blauwe en gele kleuren ingebed in de kalksteen, wat erop wijst dat delen van het beeld ooit een levendige decoratie vertoonden. De meeste Egyptische sculpturen hebben hun verf verloren door erosie en blootstelling. Het behoud van het fragment lijkt bijzonder verrassend gezien de milieuproblemen in de regio. Veranderingen in het grondwaterpeil na de bouw van de Aswan Low Dam hebben de archeologische lagen van de site beïnvloed, waardoor er bezorgdheid is ontstaan over uitspoeling van mineralen en steenslijtage.
Voorstel voor reconstructie van het standbeeld
De Egyptische autoriteiten hebben naar verluidt een voorstel ingediend bij de Hoge Raad voor Oudheden om goedkeuring te vragen om het beeld weer in elkaar te zetten. Als de restauratie doorgaat, kan het monument een van de hoogste zittende afbeeldingen van de farao worden buiten grote tempelcentra zoals Abu Simbel, Luxor en Karnak.Ambtenaren hebben niet bevestigd of het gerestaureerde beeld zal blijven waar het werd gevonden of zal worden verplaatst naar een museumomgeving.
Waarom Ramses II nog steeds de Egyptische archeologie domineert
Ramses II regeerde van 1279 tot 1213 voor Christus en staat algemeen bekend om zijn grootschalige bouwprojecten, militaire campagnes en uitgebreide tempelbouw langs de Nijlvallei. Strategisch geplaatst in regionale religieuze centra versterkten ze de werkelijke aanwezigheid en goddelijke legitimiteit ver van de administratieve hoofdsteden.De opgravingen in El Ashmunein zullen naar verwachting doorgaan tot 2026, waarbij teams zich uitbreiden naar nabijgelegen sectoren met behulp van ondergrondse kartering en stratigrafische analyse. Archeologen vermoeden dat er mogelijk nog andere fragmenten van dezelfde beeldengroep begraven liggen.
