Het Belgische Constitutionele Hof heeft donderdag veel van de strengere asiel- en migratieregels opgeschort die door de huidige regering zijn ingevoerd.
AANKONDIGING
AANKONDIGING
De rechtbank heeft specifiek twee uitspraken gedaan over immigratiewetten die naar voren zijn gebracht door de rechtse coalitie van het land, bekend als de ‘Arizona’-coalitie vanwege de kleuren van de coalitiepartijen die overeenkomen met die van de vlag van de Amerikaanse staat Arizona.
De regering van premier Bart De Wever heeft eerder gezegd dat ze zal implementeren wat zij omschrijft als “het strengst mogelijke migratiebeleid” in de geschiedenis van het land.
De eerste uitspraak van het Hof concentreerde zich op strengere regels met betrekking tot gezinshereniging die in augustus vorig jaar werden ingevoerd. Deze regels voegden onder andere een wachtperiode van twee jaar toe voor personen die subsidiaire bescherming genieten, of voor mensen die een reëel risico lopen op ‘ernstige schade’ als ze naar hun land worden teruggestuurd. De uitspraak richtte zich juist op dit aspect van de wet.
Ngo’s en organisaties die zich inzetten voor de bescherming van de rechten van migranten beweren dat deze hervorming “gezinshereniging voor veel gezinnen vrijwel onmogelijk maakt, met ernstige gevolgen voor kinderen.”
Twee gezinnen, die gebruik wilden maken van de regels rond gezinshereniging en het niet eens waren met strengere wetten, vroegen bij het Grondwettelijk Hof om opschorting en nietigverklaring van de maatregelen.
Het Hof heeft het Europese Hof van Justitie nu vijf vragen gesteld over hoe de Europese wet geïnterpreteerd moet worden “voordat het uitspraak kan doen over de kritiek van de verzoekers”, luidt een verklaring van het Hof over de uitspraak.
Het Grondwettelijk Hof zal pas definitief uitspraak doen nadat deze vragen zijn beantwoord. Tot die tijd heeft het Hof de nieuwe regels inzake gezinshereniging opgeschort.
Een man genaamd de heer MS, die de oorlog in Jemen ontvluchtte en een van de mensen is die een beroep op de rechtbank heeft gedaan om de nieuwe wet op te schorten, verwelkomde de uitspraak. De nieuwe wet verhinderde dat zijn vrouw en eenjarig zoontje zich bij hem in België konden voegen.
“Ik moest Jemen ontvluchten voordat mijn baby werd geboren. Ik hoop dat ik hem eindelijk in mijn armen kan houden. Elke dag ben ik bang dat er iets met hem zal gebeuren”, zei ze.
De Belgische minister van Immigratie Anneleen Van Bossuyt reageerde op de uitspraak in een verklaring aan Euronews en benadrukte dat het alleen om gevallen van subsidiaire bescherming gaat. “Dit is een heel klein deel van alle gevallen. Voor alle andere groepen blijven de regels rondom gezinshereniging van kracht, zoals de hogere inkomensgrens, wachttijden etc.”
Een opvangcentrum voor asielzoekers
De tweede uitspraak betrof diverse maatregelen met betrekking tot de opvang van asielzoekers, die in juli vorig jaar werden goedgekeurd. België is wettelijk verplicht om asielzoekers onderdak te bieden, zowel op grond van het nationale recht als op grond van het recht van de Europese Unie.
Volgens één maatregel hebben asielzoekers die al internationale bescherming hebben gekregen in een ander EU-land echter geen recht meer op opvang bij het Belgisch Agentschap voor Asiel en Migratie (Fedasil).
“Dit heeft ertoe geleid dat veel mensen, waaronder gezinnen met minderjarige kinderen, op straat zijn beland, zonder de mogelijkheid om te worden opgevangen terwijl hun asielaanvraag wordt onderzocht”, vertelde Marie Doutrepont, advocaat bij het Progressive Lawyers Network dat asielzoekers vertegenwoordigt, aan Euronews.
Een andere maatregel betreft België, dat de mogelijkheid van bijstand in de vorm van financiële hulp in bijzondere omstandigheden afschaft.
Verschillende asielzoekers hebben het Constitutionele Hof gevraagd beide bovengenoemde maatregelen op te schorten en nietig te verklaren.
Eén van de casusgezinnen, ‘familie B’ genoemd, woonde enkele weken in België met twee jonge kinderen omdat zij in Griekenland een beschermingsstatus hadden verkregen. Maar Doutrepont stelt dat bescherming hier niet effectief is.
Het Hof oordeelde dat het weigeren van asielzoekers aan wie al asiel is verleend in Griekenland “deze asielzoekers waarschijnlijk ernstige schade zal berokkenen die moeilijk te herstellen is”.
“Aangezien het onduidelijk is of het Gemeenschapsrecht België toestaat materiële hulp in een dergelijke situatie te weigeren, heeft het Hof de zaak voor een prejudiciële beslissing verwezen naar het Hof van Justitie van de Europese Unie”, aldus de verklaring van het Hof.
Het kabinet-Van Bossuyt legde uit dat het geen afschaffing van deze maatregel betreft, maar eerder een opschorting van de maatregelen tot en met 2011 EU-migratiepact treedt in werking op 12 juni 2026.
Verder constateert het Hof dat het afschaffen van de mogelijkheid van opvang in de vorm van financiële bijstand ook schade kan toebrengen aan asielzoekers.
“Dit geldt in het bijzonder voor degenen die al een eerste asielaanvraag in België hebben ingediend en die geen toegang hebben tot opvangfaciliteiten vanwege de verzadiging van het opvangnetwerk van Fedasil”, staat in een nota van de rechtbank.
Fedasil kampt al jaren met een ernstig tekort aan opvangpunten voor asielzoekers. Deze crisis heeft geleid tot duizenden gerechtelijke veroordelingen tegen het agentschap en de Belgische staat en heeft ertoe geleid dat veel aanvragers op straat zijn gaan slapen.
Het Grondwettelijk Hof heeft vastgesteld dat de bepalingen in kwestie in strijd lijken te zijn met het gemeenschapsrecht en een aantal fundamentele rechten. “Het Hof beveelt daarom hun opschorting en zal binnen drie maanden uitspraak doen over de beroepen tot nietigverklaring van deze maatregelen.”
Minister Van Bossuyt antwoordde dat “dit probleem momenteel vrijwel onbestaande is in België. Door de huidige teruggang in de instroom kunnen we iedereen in België verwelkomen die daarvoor in aanmerking komt.” Zijn kabinet voegde eraan toe dat er een wetswijziging zou worden aangebracht om tegemoet te komen aan de zorgen van de rechtbank.
Een klap voor een strenger beleid?
Critici van de hardere houding van België ten aanzien van immigratie zagen de uitspraken van de rechtbank als een berisping van de Belgische aanpak van migranten en als een klap voor de plannen van de regering voor een strenger beleid.
“Dit geeft een krachtig signaal af aan de Belgische regering dat zij de fundamentele rechten, waaronder het recht op gezinsleven en het recht op een waardig bestaan, niet zomaar kan negeren”, aldus Doutrepont.
Van Bossuyt lijkt echter het idee te verwerpen dat de uitspraken van het Hof verstrekkende gevolgen zullen hebben. “De Belgische wetgeving is volledig in lijn met de jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie. Wij hebben er dan ook vertrouwen in dat het Europese Hof onze wetgeving zal bevestigen.”
Hij voegde eraan toe dat de strengere regels van België zullen worden ondersteund door het Migratiepact van de EU.
“Hierin staat expliciet wat wij vandaag al hebben geregeld op basis van bestaande Europese richtlijnen en jurisprudentie. Wij zijn er dan ook van overtuigd dat onze maatregelen toegepast kunnen worden als het Pact in werking treedt.”
Het EU-pact inzake migratie en asiel werd in mei 2024 aangenomen en markeert een radicale herziening van de EU-wetten die bedoeld zijn om migratie te beheren door middel van strengere grenscontroles, snellere asielprocedures en een verplicht solidariteitsmechanisme.
