NEW YORK– Het verhaal van Jimmy Cliff, die dood is op 81-jarige leeftijd is deels het verhaal van de reggae zelf.
Zoals zoveel Jamaicaanse tieners uit zijn tijd verhuisde hij begin jaren zestig naar Kingston en sloot zich aan bij een opkomende muzikale beweging die de onafhankelijkheid van het land van Groot-Brittannië zou helpen uitdragen. Tien jaar later hielp hij reggae naar het internationale podium stijgen met zijn hoofdrol in de cultfilm ‘The Harder They Come’ en zijn plaats op de soundtrack van de klassieke film. In de daaropvolgende jaren werden zijn liedjes door iedereen gecoverd Bruce Springsteen bij UB40 en bevestigde de kracht van muziek om je te inspireren of gewoon aan het dansen te krijgen.
Hier zijn enkele nummers die de periode van zijn carrière en reggae weergeven.
Cliff zong op een eenvoudig, bluesachtig ritme en speelde ontspannen en volledig toegewijd, en kon een kinderliedje als een hymne laten klinken: “Roses are red / Violets are blue / Believe me / I love you.” Het sloot zich ook aan bij een lange populaire traditie, die vooral tot uiting kwam in normen uit de jaren zeventig, zoals Door Billy Joël Springsteen’s “Just the Way You Are” en “Thunder Road” prijzen een heel persoonlijk soort schoonheid aan: “Hoewel je misschien niet zo fantastisch gevormd bent / Om bij de rest van de wereld te passen / Maar je ziet er goed uit en dat is alles wat ik wil weten.”
Zoals ‘What’s Going On’ van Marvin Gaye en anderen anti-oorlogsliederen, Cliff’s ‘Vietnam’ is ontleend aan de verschrikkingen van degenen die hij had in het buitenland gediend. ‘Vietnam’ was een ziedend, mid-tempo gezang – ‘Vi-et-nam, Vietnam’, de naam zelf was in dit lied een aanklacht tegen de dood van een soldaat die naar huis had geschreven om te zeggen dat hij snel terug zou zijn, om vervolgens te zien dat zijn moeder de volgende dag een telegram ontving waarin zijn dood werd aangekondigd.
Een van Cliffs vele talenten was om zo helder naar het leven te kijken zoals het is, en zich zo goed voor te stellen hoe het zou kunnen zijn: een paradijs werkelijkheid gemaakt door de melodie, sfeer en tekst van ‘Wonderful World, Beautiful People’, een visie die zo onontkoombaar is dat zelfs mensen als president Richard Nixon en de Britse premier Harold Wilson hem niet in de weg kunnen staan. “Dit is onze wereld, zie je niet? / Iedereen wil leven en vrij zijn.”
Op het podium sprong hij soms letterlijk van vreugde, maar Cliff wist ook de diepste tonen van wanhoop te laten horen. Het sombere, gospelachtige ‘Many Rivers to Cross’ is geïnspireerd door het racisme dat hij in de jaren zestig in Engeland tegenkwam en vertelt een verhaal van ontheemding, verlangen, vermoeidheid en groeiende woede, maar nooit van een nederlaag. ‘Ik overleef eenvoudigweg vanwege mijn trots’, vertelt hij ons, een variatie op het oude gezegde dat de hoop als laatste sterft.
De politieke liedjes van Cliff waren deels zo duurzaam omdat ze zo pakkend waren en omdat ze hoop boden zonder de belofte van gemakkelijk succes. ‘You Can Get It If You Real Want’ begint met een spaarzame blazersriff en heeft een lichtere sfeer dan ‘Vietnam’, maar een even vastberaden geest. “Je moet proberen, proberen en proberen, proberen en proberen”, waarschuwt Cliff. “Je moet bang zijn voor vervolging / Winnen of verliezen, je moet je deel krijgen.”
Het titelnummer van de film die het hoogtepunt van zijn succes zou markeren, ‘The Harder They Come’, heeft een scherpe, gespierde beat, het soort dat je zou kunnen instellen voor de opmars van een massaprotest. Het is een preek over bestraffing voor onderdrukkers – “hoe harder ze vallen, allemaal” – en over aardse beloningen voor degenen die beroofd worden: “Zo zeker als de zon zal schijnen / ik zal nu mijn deel krijgen, wat is van mij.”
