Het is mogelijk dat wij een commissie ontvangen over aankopen die via de links worden gedaan.
De zure western ‘El Topo’ uit 1970 van regisseur Alejandro Jodorowsky wordt vaak aangehaald als de eerste echte ‘middernachtfilm’. Het verhaal van zijn cultstatus wordt zorgvuldig in kaart gebracht in het onschatbare boek uit 1991 van J. Hoberman en Jonathan Rosenbaum “Middernachtfilm”. Daar staat geschreven dat Ben Barenholtz, die destijds het Elgin Theatre in New York leidde, “El Topo” zag in het plaatselijke Museum of Modern Art, en het was zo vreemd en schokkend dat mensen weggingen. Barenholtz wist dat zo’n film een hit zou worden in zijn buurt, dus probeerde hij meteen de distributierechten in de Verenigde Staten over te kopen. Hij kon ze niet bemachtigen, maar Barenholtz overtuigde de producent van de film, Allan Douglas, om hem de film na sluitingstijd in de Elgin te laten vertonen, vanaf middernacht.
Barenholtz sprak ook over zijn ontdekking van “El Topo” in de documentaire “Midnight Movies: From the Margin to the Mainstream” uit 2005, waarmee hij herinnerde aan het overweldigende succes van zijn aanpak buiten kantooruren. Het Elgin Theatre met 600 zitplaatsen was binnen een week uitverkocht, herinnerde hij zich, en hipsters stroomden massaal toe. Een deel van het succes van de film kan te danken zijn aan het feit dat marihuana in Elgin openlijk en zonder onderbrekingen werd geconsumeerd. Volgens Barenholtz was het theater zo rokerig dat je alleen maar ‘een paar keer moest inhaleren en je werd high’. Barenholtz kan terecht worden gecrediteerd voor het populariseren van het concept van de middernachtfilm. Fans van de middernachtmagie van “The Room” we zijn deze man veel dank verschuldigd.
John Lennon was ook een grote fan van ‘El Topo’. ALS De Bewaker Zoals opgemerkt in een Jodorowsky-retrospectief uit 2009, overtuigde hij zelfs de manager van de Beatles, Allen Klein, om “El Topo” te distribueren en $ 1 miljoen te investeren in de volgende film van de regisseur (zijn meesterwerk uit 1973 “The Holy Mountain”).
El Topo was misschien wel de eerste echte middernachtfilm
“El Topo” is een surrealistische odyssee druipend van evenveel bloed als religieuze symboliek. Alejandro Jodorowsky speelt El Topo, een scherpschutter die door de woestijn van een onbekend land reist, met als doel de vier grootste scherpschutters van het land te doden. Elk vuurgevecht heeft een spirituele wending, waarbij El Topo steeds meer twijfelt aan de juistheid van zijn zoektocht. Hij schiet deze mannen neer in opdracht van Marah (Mara Lorenzio), een vrouw die hij in de woestijn heeft ontmoet en die zijn liefde alleen zal beantwoorden in ruil voor de dood. (Ja, het lijkt allemaal op de Marvel Comics-versie van Thanos die vreselijke dingen doet om de incarnatie van de dood te sussen.)
En dat is nog maar de eerste helft van Jodorowsky’s film. ‘El Topo’ gaat tegelijk over de schade die geweld aan de ziel toebrengt, de gevaren van het leven zonder geest, en een deconstructie van westerse clichés, met name het wapengeweld dat een centraal kenmerk van het genre is. Een van de bandieten in “El Topo” wordt ook gespeeld door de beroemde Mexicaanse acteur en regisseur Alfonso Arau, die films als “Water for Chocolate” regisseerde.
‘El Topo’ was echter een culthit en John Lennon was er dol op. Het verbond Jodorowsky met Allen Klein in wat, zo hoopte Lennon waarschijnlijk, een lucratief creatief team zou worden. Helaas konden Jodorowsky en Klein niet met elkaar overweg. Volgens het boek van Fred Goodman “Allen Klein: de man die de Beatles redde, de Stones creëerde en rock & roll transformeerde”, Klein gaf Jodorowsky de opdracht om een erotische bewerking van Pauline Réage’s boek “Story of O” te regisseren, maar Jodorowsky weigerde botweg. Deze weigering bracht Klein ertoe om vrijwel voor onbepaalde tijd alle distributierechten op “El Topo” en “The Holy Mountain” minachtend in te trekken.
De controversiële scène van de aanval op El Topo
Gelukkig kwamen Alejandro Jodorowsky en Allen Klein uiteindelijk tot verzoening en werd er een Jodorowsky dvd-box met nieuw geremasterde versies van zijn films uitgebracht. (Persoonlijk moest ik “The Holy Mountain” voor het eerst op een illegale VHS-band bekijken. Hij stierf in 2009, maar vertel Klein alsjeblieft niet dat ik dat deed.)
Er is enige controverse geweest rond ‘El Topo’, maar Jodorowsky beweerde ooit nogal luchthartig dat een scène met seksueel misbruik in de film niet echt was gesimuleerd. In het boek van Richard Crouse “Zoon van de 100 beste films die je nog nooit hebt gezien”, Jodorowsky verklaarde openlijk dat hij zichzelf zonder haar toestemming aan actrice Mara Lorenzio had opgedrongen. Hij omschreef de aanval eenvoudigweg als “een zeer sterke scène” en thematisch passend.
In 2019 leidden Jodorowsky’s opmerkingen ertoe dat het Museo del Barrio in New York een overzichtstentoonstelling van zijn werk annuleerde. Jodorowsky legde het later uit – in een verklaring aan Kunstforum – dat zijn opmerkingen niet waar waren en dat hij ze alleen maar had gezegd om ‘gespannen’ marketing voor zijn film te creëren. Hij voegde eraan toe dat hij shockwaarde gebruikte om de belangstelling voor zijn film te wekken, in de overtuiging (ten onrechte) dat opscheppen over de aanval de aandacht naar zijn film zou trekken. Sommige Jodorowsky-fans met wie ik persoonlijk heb gesproken, zeggen dat ze boos zijn geworden over de regisseur sinds zijn beschuldigingen van mishandeling aan het licht kwamen en niet zeker weten wat ze moeten denken nadat zijn verklaring deze heeft ingetrokken. Ik laat het aan de lezer over om uit de opmerkingen van Jodorowsky te halen wat hij wil.
Ondertussen blijft “El Topo” tot op de dag van vandaag een cultklassieker. Roger Ebert gaf het ooit een perfecte score en schreef ook over de film zijn essayreeks over grote films. De verrassende kracht van “El Topo” kan niet worden ontkend.
