Professor Charles Xavier is veel meer dan alleen een gemuteerde telepaat. Hij is een activist die de Xavier School for Gifted Youngsters heeft opgericht, die dient als een thuis voor jonge mutanten en hen tegelijkertijd de kans biedt om hun vaardigheden aan te scherpen. Zijn ingewikkelde dynamiek met Magneto komt gedeeltelijk voort uit zijn assimilatieneigingen, die botsen met Magneto’s meer assertieve en vaak gewelddadige soort gemuteerde trots. Hoewel hoogleraar
Deze belangrijke karaktereigenschap is de enige reden waarom Patrick Stewart, die hij voornamelijk speelde Professor X in de “X-Men” -serie (en in het Marvel Cinematic Universe)hij accepteerde de rol. Praten met Smithsonian tijdschriftStewart verduidelijkte dat hij pas ja zei nadat hij hoorde dat het personage zich verzamelde voor vreedzaam samenleven terwijl hij vocht voor de rechten van mutanten:
“Ik weigerde toen het mij voor het eerst werd aangeboden, en de regisseur, Bryan Singer, die ik nog niet had ontmoet, zei: ‘Maak kennis met mij. Ik wil met je praten voordat ik verder ga en met iemand anders praat.’ En hij sprak met mij over wat hij hoopte te bereiken met de eerste van die films; het argument zou zijn om de rechten te onderzoeken van degenen die anders zijn dan anderen en te vragen, aangezien ze anders waren, of ze dezelfde rechten hadden als alle anderen.
Als levenslange pleitbezorger voor sociale rechtvaardigheid voelde Stewart zich aangetrokken tot dit aspect van het karakter van professor X, omdat het een meer gefundeerd onderzoek beloofde van de gespannen relatie tussen mens en mutant. Bovendien kwam de aanvankelijke aarzeling van de acteur hieruit voort Stewart wist niet wie Professor X of de X-Men waren voordat hij de rol aanvaardde.
Het goedbedoelde idealisme van professor X is complexer dan je denkt
Singer slaagde erin Stewarts interesse in het personage te wekken door een moreel ondubbelzinnige botsing tussen goed en kwaad te postuleren. Stewart ging dieper in op het door Singer voorgestelde Charles-Magneto-antagonisme, waarbij professor X wordt voorgesteld als ‘een actieve stem voor de goeden’:
“En hij (Singer) zei dat er in de film (X-Men) uit 2000 twee kanten zullen zijn. Er zal één kant zijn, geleid door Magneto, die gelooft dat de enige manier waarop de mutantenwereld zichzelf kan beschermen is door te vechten en haar vijanden te vernietigen, en Xavier, die gelooft dat er (…) een ander pad is dat vreedzaam is en discussie, ontmaskering, conversatie en dialoog met zich meebrengt. En ik zag dat en ik begreep het punt. Dus stemde ik er met plezier mee in om een actieve stem te zijn voor de goeden.”
Het lijdt geen twijfel dat de motivaties van Magneto traditioneel antagonistisch zijn, ondanks dat ze thematisch complex zijn: het is immers gemakkelijker om zich aan te sluiten bij de waarden van professor X wanneer Magneto een ongecontroleerde wrok jegens de mensheid als geheel toont. Dat gezegd zijnde, de ware aard van de X-Men kan niet als volledig idealistisch worden ervarenomdat de groep geen monoliet is en net zo gebrekkig/feilbaar is als niet-mutanten.
In Kieron Gillens “Immortal X-Men #10” reflecteert professor X op het bestaan van de X-Men en erkent hij dat de groep gevaarlijk kan zijn en dat zijn aanpak door de jaren heen niet bepaald ideaal is geweest. Hij denkt na over hoe hij zijn krachten had kunnen gebruiken om mensen zonder rechten te helpen, maar hij is nogal selectief geweest in zijn hulp, waarbij hij op basis van een pragmatische strategie heeft uitgekozen wie het verdient. Eindelijk begrijpt professor X waarom mensen instinctief bang zijn voor mutanten en zweert hij zijn best te doen om elk risico te beperken, wat een evoluerend doel wordt waaraan hij zijn hele leven wijdt.
