Van Jonathan Klotz
| Gepubliceerd
Sciencefiction waarschuwt ons al meer dan honderd jaar voor de gevaren van schijnbaar nuttige technologische innovaties. Zelfs voordat computers in elk huis en in onze broekzakken aanwezig waren, was een overmatig vertrouwen op technologie een veelvoorkomend thema, zelfs in de legendarische anthologiereeks. De schemerzone.
“Nick of Time” werd uitgebracht op 18 november 1960, en hoewel het gaat over de afhankelijkheid van een man van goedkoop speelgoed om de toekomst te voorspellen, werkt het nog steeds. 66 jaar later, in het tijdperk van ChatGPT en AI-taalmodellen maar al te bereid om advies te geven.
De verlammingskeuze door William Shatner
De sterren van “Nick of Time”. Willem Shatner als Don Carter en Patricia Breslin (toekomstige echtgenote van Baltimore Ravens-eigenaar Art Modell) als Pat Carter, pasgetrouwden die zijn gestrand in een klein stadje in het midden van Ohio als ze op een straatkraam een goedkope waarzegmachine tegenkomen diner. Don speelt met de machine en vraagt of hij promotie krijgt als hij het bevestigende antwoord krijgt: “Er is in jouw voordeel beslist.” Na een telefoontje naar New York realiseert Don zich dat hij de promotie heeft gekregen, en zijn fascinatie voor de tafelversiering wordt al snel een obsessie.
Don blijft de duivelse waarzegster vragen stellen en krijgt algemene, onzinnige antwoorden, van ‘dat klinkt heel logisch’ tot ‘het antwoord ligt voor de hand’, en natuurlijk ‘probeer het opnieuw’. Verlamd door besluiteloosheid zonder de begeleiding van de waarzegster, blijft Don gevangen in de hut, wachtend op een antwoord op de vraag: “Waar moeten we wonen?” In tegenstelling tot de meeste afleveringen van De schemerzonePat bevrijdt haar man van zijn obsessie en ze verlaten de stad, maar het einde laat zien dat een ander stel vastzit en niet kan vertrekken totdat de waarzegmachine zegt dat ze dat kunnen.
De onsubtiele boodschap van “Nick of Time” is het belang van menselijke verbinding boven een machine. De schemerzone heeft de tand des tijds doorstaan dankzij de universele moraliteit die de kern vormt van zijn verwrongen verhalen. 50 jaar later, Zijn vertelde een soortgelijk verhaal over een man die verliefd werd op een auto, en Ex Machina voegde een nieuwe rimpel toe door de machine een menselijke vorm te geven. De AI in beide films is veel, veel geavanceerder dan een waarzegster, maar het eindresultaat, de obsessie, de beslissingsverlamming, het verlies van de menselijke verbinding, is hetzelfde.
De Twilight Zone is niet voor niets een tijdloze klassieker
William Shatner speelde de hoofdrol in een andere best herinnerde aflevering van De schemerzone“Nightmare at 20.000 Feet” is een kleine show waar je misschien wel van hebt gehoord StarTrek. Zijn overacteren wordt al tientallen jaren geparodieerd, maar zoals zijn beide optredens in Rod Serlings meesterwerk bewijzen, is er niemand beter als hem wordt gevraagd een man te spelen die langzaam gek wordt.
De schemerzone is nog steeds een van de beste shows aller tijden, en afleveringen als “Nick of Time” laten zien waarom geen enkel aantal reboots en revivals de enorme effectiviteit van het origineel kan evenaren. In 1960 had niemand gedacht dat we vroeg of laat een app op onze telefoons zouden hebben die zich precies zo gedroeg als de waarzegster in de aflevering, maar dat maakt niet uit. De eerste verschrikking sciencefiction de serie had over televisie, computers of telefoons kunnen gaan, en het punt zou nog steeds gelden: laat technologie je leven niet beheersen. Hoewel vandaag de dag een personage naar buiten zou komen en zou zeggen: “Ga het gras aanraken.”
