50 jaar later is het eerste meesterwerk van Martin Scorsese relevanter dan ooit

‘Op een dag zal er een echte regenbui komen die al dit uitschot van de straat zal spoelen.’

De meest verontrustende beelden in Taxichauffeur — Die van Martin Scorsese Klassiek psychologisch drama: Er zijn vaak vuurwapens bij betrokken, zowel echt als ingebeeld. Op intieme momenten en publieke confrontaties richt de voormalige Amerikaanse marinier Travis Bickle (Robert De Niro), nu een slapeloze taxichauffeur, echte wapens en L-vormige vingers naar zichzelf en anderen, misschien wel het meest memorabel, in een spiegel. “Praat je tegen mij?” De Niro plotselingrecht op de camera gericht, terwijl het publiek zowel het slachtoffer van Bickle als zijn gewelddadige spiegelbeeld wordt. Als je de film vandaag de dag bekijkt, is het moeilijk om je niet af te vragen of Scorsese wist dat dit nog steeds het geval zou zijn spreken‘ voor ons met zoveel duidelijkheid 50 jaar later.

Na een eervol ontslag keert Bickle terug naar de Big Apple om als taxichauffeur in het maanlicht te gaan werken, al was het maar om zijn onverklaarbare slapeloosheid te verwerken. Geleidelijk aan maken we kennis met zijn gemoedstoestand in de vorm van een onstuimige voice-over, terwijl we hem langzaam zijn dagboek horen vertellen – een handtekening van scenarioschrijver Paul Schrader – waarin hij nerveus proza ​​schrijft dat geschikt is voor een vierdeklasser, over hoezeer hij de morele rotting van de stad verafschuwt. Het duurt niet lang voordat zijn misplaatste obsessie met een mooie dame, Betsy (Cybill Shepherd), en zijn toevallige ontmoeting met Iris (Jodie Foster), een verhandelde plattelandstiener, een redderscomplex voeden, waardoor hij zijn zinnen zet op iedereen die hij schuldig acht.

De Palme d’Or-winnaar is een essentieel knooppunt in de geschiedenis van burgerwachten op het scherm en verbindt grimmige voorouders als Doodswens (1974) e Vuile Harry (1971) naar meer populistische versies Bewakersde komische antiheld van Rorschach en recente superheldenfilms zoals grappenmaker. Bickle heeft veel tijd staat geparodieerd op een manier die vluchtige echo’s van dramatische intentie behoudt, maar deze afvlakt tot een brede culturele iconografie; dat is het lot van alle populaire cinema dat een snaar raakt. Maar zo nu en dan levert een schokkende grieven uit de echte wereld – zoals de vermeende moord op een CEO van de gezondheidszorg door Luigi Mangione – huiveringwekkende herinneringen op aan wat een steeds algemenere mentaliteit is geworden in de hedendaagse Amerikaanse psyche.

In de film neemt de jazzy, melodieuze partituur van Bernard Hermann net zo vaak en zo snel zenuwslopende wendingen als Bickle de gewelddadige uitbarstingen behandelt. Hij heeft misschien niet het typische karakter van een gevaarlijke man, maar De Niro’s onvoorspelbare optreden maakt duidelijk – zoals wanneer hij wordt afgewezen door Betsy en naar haar werkplek stormt, terwijl zijn verlegenheid in woede verandert – dat er een duisternis in hem op de loer ligt en dat hij bereid is elk excuus te vinden om zijn frustraties elders af te leiden. Afgewezen worden door een blonde vrouw leidt tot een ongezonde, paternalistische fixatie in Pizza Gate-stijl met het redden van Iris, een blonde tienerprostituee, op alle mogelijke manieren, evenals een obsessie met Betsy’s werkgever, presidentskandidaat senator Charles Palentine (Leonard Harris). Bickle’s aanslag op het leven van de senator vindt plaats om duistere redenen die – zoals het neerschieten van Charlie Kirk en de poging tot moord op Donald Trump – een duidelijk politiek wereldbeeld ontberen, op momenten waarop het veel gemakkelijker en geruststellender zou zijn geweest om het motief duidelijk vast te stellen. Bickle’s onvermogen om door te gaan met inconsistente motivaties katalyseert op zijn beurt zijn redding van Iris onder schot, in een opofferingsdaad die voorbestemd is om haar getraumatiseerd achter te laten. Toegegeven, er is geen manier om tweeledige ideologieën uit de echte wereld duidelijk in kaart te brengen in de vage perspectieven van de film (hoewel Palentine een populist is, worden zijn neigingen slechts geïmpliceerd), maar wat bekend blijft in Taxichauffeur het is de manier waarop Bickles anonieme politiek verandert afhankelijk van stemming en verlangen.

Bickle is, simpel gezegd, in de war, maar zijn charmante normaliteit shit – in momenten van nietsdoen en in informele gesprekken met andere taxichauffeurs – is het de perfecte burgerwachtvermomming, ook al is het onbedoeld. Hij verbergt zich in het volle zicht, waardoor we met de open vraag achterblijven of hij in de loop van de film langzaam een ​​moordenaar zal worden of dat hij er al een was toen deze begon. De beweringen van de a Epidemie van mannelijke eenzaamheid zijn in hedendaagse lezingen moeilijk te negeren Taxichauffeural was het maar omdat deze crisis wordt voorgesteld als een moderne malaise, en niet als iets ouds met nieuwe labels. Aan de andere kant spreken sommige van deze descriptoren (‘blackpilled’, ‘incel’, ‘groyper’ etc.) ook over meer specifieke en gefragmenteerde moderne evoluties van dezelfde dingen die Scorsese probeerde te portretteren, wat de vraag doet rijzen waar een persoon als Bickle precies zou passen in 2026. De hedendaagse Amerikaanse psyche wordt bepaald door politieke onmacht aan beide kanten van het gangpad, en hoewel dit vaak veel minder consequente vormen aanneemt (je kunt de enorme bezuinigingen niet ongedaan maken). aan vitale infrastructuur Zou het kunnen dat (nou ja, we zullen transvrouwen online uitroepen) De Niro’s eenzame wolf voortleeft als zijn hedendaagse, vaak abstracte incarnatie.

Natuurlijk kan dit gesprek niet worden gestart zonder het centrale principe van deze schadelijke moderne ideologieën aan de orde te stellen: blanke suprematie. Hoewel de woorden van Bickle laten zien hoe weinig hij geeft om het ras van mensen, wordt zijn blik vaak getrokken naar zwarte pooiers en drugsdealers, wat een idee weerspiegelt vorige versie van het scenario van Paul Schrader waarin de slachtoffers van Bickle’s razernij, zoals Harvey Keitel’s kinderhandelaar Sport, overwegend Afro-Amerikaans waren. Misschien zou deze meer racistische versie van Bickle (die Columbia Pictures voldoende van streek maakte om veranderingen te eisen) wat meer openlijk of expliciet commentaar hebben opgeleverd op de raciale verdeeldheid in Amerika. Maar de film zoals hij is, laat de vooroordelen van Bickle over aan subtekst en verbeelding, waardoor het een fascinerend product wordt van zijn verkeerd gerichte haat tegen sociale ongelijkheid. Uiteindelijk is het iemand die zich richt op de symptomen in plaats van op de oorzaken.

In Scorsese’s opvatting van het post-Vietnam-Amerika ligt de noodzaak om dominantie te laten gelden (en een verloren of gestolen mannelijk vermogen opnieuw te bevestigen) op het puntje van de tong van de film. Dit doet denken aan een deel van het vroege werk van de regisseur, waaronder en vooral zijn zenuwslopende korte film uit 1967. De geweldige scheerbeurt (ook bekend als Vietnam ’67), waarin een terugkerende soldaat kalm en stoïcijns emmers bloed vergiet tijdens een routinematige scheerbeurt. Zelfs een decennium eerder TaxichauffeurScorsese begreep iets fundamenteels over Amerika in de tweede helft van de 20e eeuw, wat ook van toepassing is op de wereld van na 11 september: dat de Verenigde Staten als samenleving bevroren zijn in een constante ‘naoorlogse’ staat, waardoor het mannelijke ego wordt getransformeerd in een entiteit waaruit geweld praktisch van binnenuit voortkomt, als middel om te overleven.

Voor Bickle zijn het verwerven van wapens en het bouwen van mechanische apparaten om ze te verbergen en te onthullen – net als een autodidactische geheim agent – ​​net zo belangrijk voor zijn zelfbehoud als autorijden om met slapeloze nachten om te gaan. Geen van beide zal genezen wat hem scheelt, maar beiden doordrenken hem met een gevoel van doelgerichtheid en de vastberadenheid om vormen van rechtvaardigheid te implementeren in een wereld die hij als onrechtvaardig beschouwt – om geen andere reden dan omdat hij niet weet hoe hij deze echt moet oplossen. In het Amerika van Scorsese zijn er weinig dingen angstaanjagender dan een blanke man met een vuurwapen en een misplaatst gevoel van deugd.

Taxichauffeur is beschikbaar om te streamen op HBO Max.