“Wat kan de natuur ons leren over opoffering als we een baan moeten accepteren en behouden die niet inspireert of ook maar enigszins betekenisvol lijkt, ter wille van het overleven en de zorg voor ons gezin? En zijn er bijgevolg voorbeelden in de natuur van wezens die creëren zonder duidelijk doel, in de manier waarop mensen hobby’s hebben om hun creatieve instincten te uiten?”
– Vraag van de lezer
Op Antarctica produceert het vrouwtje, nadat een paar keizerspinguïns paren, één enkel ei. Als ze de tol die dit met zich meebrengt wil overleven, moet ze naar de oceaan vertrekken om zich te voeden terwijl het mannetje bij het ei blijft. Als hij het ijs ook maar een paar minuten aanraakt, zal hij sterven. Vervolgens balanceert ze het ei op haar voeten onder een broedzak en vast ze twee tot vier maanden bij -58 graden Fahrenheit koude en windsnelheden van 200 kilometer per uur.. Velen verliezen bijna de helft van hun lichaamsgewicht. Doel lijkt misschien op stilstaan.
Een werkbij verdient haar titel met een leven lang werken. Functioneel onvruchtbaar zal hij nooit zijn jongen grootbrengen. In plaats daarvan reinigt hij de cellen, voedt de larven, zorgt voor de koningin, produceert was om de raat te bouwen en waaiert zijn vleugels uit om de korf te koelen. Pas aan het einde van haar leven gaat ze op zoek naar voedsel, waarbij ze kilometers aflegt op zoek naar een nectar die ze zelf nooit zal proeven. Elke kleine taak is een offergave voor een groter levend geheel: de korf, en een gedeelde toekomst die hij nooit zal zien.
Op de bodem van de oceaan legt een gigantische octopusmoeder uit de Stille Oceaan duizenden eieren in haar hol. Zes tot tien maanden lang beschermt het zijn nakomelingen, ventileert het met waterstromen en maakt het voortdurend schoon. Vervolgens veroorzaakt het vrijkomen van hormonen een doodsspiraal: omdat hij weigert te eten, verhongert hij langzaam en slaat zichzelf zelfs op de rotsen. Waarom? Omdat octopussen kannibalen zijn, zorgt dit ervoor dat moeders hun familieleden (of die van henzelf) niet opeten. Opoffering zit in hun biologie geschreven.
Creativiteit bestaat ook in de natuur. Bloemen en schelpen, bessen en kevervleugels, glas en kroonkurken – het zijn allemaal artistieke ingrediënten voor mannelijke satijnen prieelvogels. Het zijn architecten van de esthetiek, die zachtgekleurde objecten verzamelen om uitgebreide constructies te bouwen die bekend staan als pergola’s. In deze faciliteiten groeien geen jongeren op. In plaats van nesten zijn ze gebouwd om vrouwtjes aan te trekken. Hoewel dit een doel dient, is het er niet minder een voorbeeld van creatief instinct dat hun werk stuurt.
Ik weet niet of een keizerspinguïn ooit verveling treft, of dat octopussen ooit aan hun keuzes twijfelen als het uur honger krijgt, of bijen dromen van een leven buiten de korf of dat prieelvogels ooit hun artistieke inspanningen in twijfel trekken. Ik denk ook niet dat ik iets zou kunnen zeggen dat dat zou doen verlicht de winterpijn van stasiswanneer de dagen lang lijken en inspiratie schaars is. Maar ik denk dat de noties van het doel en wat zinvol werk is, moeten worden ondervraagd.
Ik ben dankbaar dat ik werk kan doen dat mij inspireert. Dit betekent niet dat ik op sommige dagen niet wil werken, of dat er geen offers voor nodig zijn. We moeten het idee tot leven brengen dat als je houdt van wat je doet, je nooit een dag in je leven zult werken. Door de geschiedenis heen hebben, zowel in kapitalistische als in socialistische samenlevingen, de meeste mensen gewerkt. Wat verraderlijk is in de moderne cultuur is het idee dat een doel alleen in ons werk kan worden gevonden en niet in ons werk de levens die we aanraken en de zaden die we planten.
Werk is een menselijke constructie. Voor andere soorten is er alleen maar leven: proberen te overleven, voor familieleden zorgen, continuïteit garanderen, gezelschap vinden. Bij veel van deze verhalen gaat het om opoffering. En wat betekent opoffering als je het niet heilig maakt? Als iemand je een geschenk geeft, is het dan het geschenk dat betekenis heeft of zijn het de tijd en middelen die zij voor jou hebben opgegeven? Dan is het leven zelf niet het grootste geschenk, en zo ja, wat kan dan belangrijker zijn? terugsturen?
