Chanel Couture: Matthieu Blazy transformeert het eenvoudige in het sublieme

Wat is high fashion? Het is een existentiële en filosofische vraag die altijd opkomt rond deze mode als kunstvorm, een anachronisme in onze moderne wereld. Waarom blijft couture bestaan? Waarom zou het bestaan? Het is iets waar ontwerpers deze week mee worstelen, niet in de laatste plaats Matthieu Blazy in de zijne Chanel debuut op high fashion. Voor hem is couture intimiteit, privacy en een onmogelijke, bijna ondraaglijke lichtheid. Couture gaat over doen wat nog nooit eerder is gedaan. Ze creëerde deze Chanel-collectie rechtstreeks op het lichaam. “Dit is de definitie van couture”, zei hij backstage. Geen schetsen, geen referentiebeelden. “Nul.” Zero is eigenlijk de antithese van 100 RPM, 1001 Nights, het volume is 100 decibel hoger dan wat iedereen denkt dat couture zou moeten zijn, maar de definitie van waar Chanel altijd voor heeft gestaan. Scheherazade is tenslotte gemakkelijk, een klein zwart jurkje is moeilijk. Wie zei het ook alweer?

Couture ging hier over essentie, terugbrengen tot de basis. Het was stilletjes radicaal en uiteraard perfect in lijn met de filosofie van Gabrielle Chanel. Blazy werd geïnspireerd door een haiku van een vogel die op een paddenstoel zit. Hij las het en vroeg zich af of hij een gedicht van drie regels kon omzetten in voldoende informatie voor een modecollectie, genoeg om het Grand Palais te vullen met de nodige spectaculaire Chanel-decor (van verhoogde natuur, Bunyan-paddestoelen en pastelkleurige treurwilgen, en een Disney-soundtrack) en het te bevolken met buitengewone kleding. Was het genoeg? Kun je met weinig veel doen? Opnieuw is het een inspirerende en provocerende paradox binnen de ‘meer is nooit genoeg’-wereld van de haute couture.

Maar dat was zijn manier van denken, die eerder instinctief dan rigoureus leek. Blazy bracht het allemaal naar de absolute essentie. Haar openingsjurk van Chanel – en de jurken die volgden – vloeide als lingerie rond het lichaam, gemaakt van zijden mousseline met Franse stiksels zo fijn dat je zelfs door meerdere lagen heen de huid nog kon zien. Zelfs Chanel 2.55 was tot niets gereduceerd, een glorieuze verkreukelde puinhoop van pure stof in een vuist geklemd, een eenvoudig gebaar in stof. In haar voortdurende en diepgaande onderzoek naar de facetten van Gabrielle Chanel waar niemand ooit van heeft gehoord, onthulde Blazy het feit dat zij de eerste ontwerper was die mousseline daadwerkelijk als stof op zichzelf gebruikte, in plaats van als ondersteuning voor borduurwerk. “Het werd als arm materiaal beschouwd. Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in hoe Chanel vrouwen bevrijdde met deze dingen, simpele dingen.”

Het waren eenvoudige jurken met een complexe betekenis, jurken die onze moderne vooroordelen over couture evenzeer uitdaagden, jurken die van dichtbij gezien moesten worden om gewaardeerd te worden. “Terwijl we verder gingen, probeerden we te bezuinigen”, zei Blazy. “Normaal gesproken vraag je je af wat de wow van de show is, dus ga je voor groots. Deze keer was het het tegenovergestelde. Zonder de wow was het beter.”

De wauw was er echter in de salons van de rue Cambon, waar klanten om stukken schreeuwden en de pers erin slaagde alles om te draaien. Hier transformeert het eenvoudige in het sublieme, zelfs het extreme, een maatstaf voor de breedte van vaardigheid die alleen mogelijk is in de haute couture. Het alledaagse werd absoluut onmogelijk te realiseren en te begrijpen. De stukken waren nauwelijks aan het lichaam verankerd, de kenmerkende Chanel-ketting aan de zoom, versierd met parels en bedels als sieraden, had een echte functie, het enige dat deze stukken in beweging hield. Een spijkerbroek loste op in het niets van chiffon; een Chanel-jurk, blijkbaar gemaakt van geborduurde draden en niets anders, had de substantie van distel. De trouwjurk bestond uit een overhemd en een rechte rok, bedekt met parelmoer dat in heel dunne bloemblaadjes was geschoren, of zelfs veren. De inspiratie van vogels vertaalt zich in meer nepveren – ‘spotvogels’ noemde Blazy ze – herinterpretaties in organza, in gerafelde zijde, in fils coupé bedrukt met kippenveren. De kleuren waren gedempt, gedempt, pauw in plaats van pauw, de vrouwtjes van de soort – zou er nog meer Chanel kunnen zijn? Er was een spectaculaire kap, een paddestoelvormige hoed met zwartgepunte stekels bovenop een dunne stengel van rode zijde, waar het patroon eindigde, zei Blazy, als een hybride van vogelmycelium. Het was het luidste en brutaalste in het Grand Palais, maar in de salons verdween het, samen met alle anderen.

Is dit de betekenis van couture? Nabijheid, privacy, liever binnen dan buiten. Dit is niet hoe we couture de afgelopen halve eeuw hebben waargenomen, aangezien de invloed ervan als modestandaard was afgenomen – sinds Gabrielle Chanel zelf in 1971 stierf. Maar zo stelt Blazy zich de zijne voor, en hoe hij zich verhoudt tot Chanel. Zijn casting was opmerkelijk, vrouwen van‘een bepaalde leeftijd, zoals ze in Frankrijk uitdrukkelijk zeggen. Sensualiteit was het woord dat Blazy gebruikte, en dit waren sensuele kleding in de zin dat ze zintuiglijk waren, het ging zeker om het uiterlijk, maar bovenal om de aanraking, het gevoel. Elk van de modellen had een liefdesbrief bij zich, door Lesage geborduurd met haar eigen woorden; op de kleding stonden individuele initialen en totems die zij en voor hen hadden uitgekozen: een hart, misschien gekruiste tarotkaarten. Ze leken bijna op couture-tatoeages, die loyaliteit en allianties markeerden.

Als coutureshow was Chanel als een zacht gefluister in een kamer vol geschreeuw. Maar dat gefluister was uiteindelijk wat je jezelf dwong te horen: een doordringende, overtuigende en indringende boodschap van privéluxe, van persoonlijk genot. En de identiteit was overal aanwezig: van couture en van Chanel. “Met Chanel kun je alles eruit halen: je hebt geen liters nodig, je hebt geen zakken nodig, het hoeft geen tweed te zijn”, redeneerde Blazy. “Het is nog steeds Chanel.”