Tien jaar geleden begon een cultregisseur zijn carrière met een angstaanjagende folkhorror

Vanaf vandaag is het 10 jaar geleden De heks arriveerde in de theaters, waarmee de carrière van de historische horrorregisseur bij uitstek werd gelanceerd Roberto Eggersmaar door de mainstream aandacht te vestigen op een merkwaardige en nichehoek van het genre: populaire horror.

Populaire horror, een los gedefinieerde categorie, verscheen voor het eerst op het scherm eind jaren zestig en begin jaren zeventig met de industrie “Onheilige Drie-eenheid”: Generaal van de heksenjagers (1968), Het bloed aan Satans klauw (1971) e De rieten man (1973). Talloze andere voorbeelden, zowel in de literatuur als in de film, verschenen voor en na dat drietal films, maar veel ervan – vooral de films die als Britse televisiefilms werden uitgezonden of door kleine bedrijven werden geproduceerd – raakten tientallen jaren in de vergetelheid.

Maar Eggers’ krachtige regiedebuut was een winstgevend kassucces ruim 40 miljoen dollar tegen een budget van minder dan 4 miljoen dollar. Het succes ervan opende de deuren voor andere grote Hollywood-releases, zoals Midzomernaast een aantal onafhankelijke en internationale (vooral Zuidoost-Aziatische) publicaties. Archiefverkenningen zoals de definitieve documentaire van Kier-La Janisse, Donkere bossen en spookachtige dagenhet boekte een hernieuwde waardering voor het subgenre en zijn iconografie van heidense overtuigingen, landelijke omgevingen, onverklaarbare natuur en eeuwenoude mythen.

Gevestigd in een onderdrukkend landschap van puriteinse straffen, religieus dogma en met de natuur doordrenkte hekserij. De heks het was angstaanjagender om wat het niet liet zien dan om wat het wel liet zien. Wanneer de Engelse kolonist William (Ralph Ineson) en zijn gezin worden verbannen uit een puriteins dorp in het New England van de jaren 1630, bouwen en vechten ze om hun geïsoleerde boerderij aan de rand van een uitgestrekt bos te behouden. In die wilde landen leeft een oude heks, die een kwade invloed begint uit te oefenen op de kinderen van het gezin, waaronder de oudste dochter Thomasin (Anya Taylor-Joy, in een verrassende inleiding op de film) en tienerzoon Caleb (Harvey Scrimshaw).

De tovenares uit de titel, waarvan je slechts vluchtig een glimp opvangt, wordt gezien als zowel een verschrompeld, heksachtig wezen als een wellustige vrouw. Maar zijn aanwezigheid is overal voelbaar, zowel in de ondoordringbare duisternis van het bos als in het gedrag van de dieren van de familie, waaronder de verontrustende geit genaamd Black Phillip. Eggers dompelt de film onder in een sfeer van vervolging en chaos, waar de strikte christelijke protocollen van de familie geen partij zijn voor de wilde magie van de heks en de natuurlijke omgeving waarin ze leeft. Toch is het pas in het derde bedrijf dat het bloedvergieten en de horror, die meestal impliciet in de film aanwezig zijn, zich het meest fysiek manifesteren.

Hoewel wat er met William’s familie gebeurt gruwelijk is, is er onder de oppervlakte meer aan de hand. De gedoemde clan vecht tegen wat in wezen een natuurkracht is: de heks is, ondanks al haar slechte manieren, tot op zekere hoogte een representatie van het heidendom, in de zin dat ze in contact staat met haar ware essentie en spiritueel verbonden is met de natuurlijke wereld om haar heen. De heks vraagt ​​zich af wat er gebeurt als mensen die onder een opgelegde structuur leven – in dit geval die van religieus dogma – geconfronteerd worden met die oerkracht.

De film geeft twee antwoorden. Caleb, die op de rand van de puberteit staat, blijft steelse blikken werpen op de ontluikende borst van zijn oudere zus; het is geen toeval dat wanneer hij de heks ontmoet, zij hem overkomt als een verleidelijke vrouw, met een veel groter decolleté. Verwoest (of misschien verleid) door haar, maar om met ondragelijke pijn naar huis terug te keren, bevestigt Caleb uiteindelijk zijn liefde voor Christus en sterft hij vredig met zijn geloof intact, hoewel zijn jonge leven wordt afgebroken doordat hij zich eraan houdt.

Thomasin daarentegen, hoewel schijnbaar net zo vroom als de rest van haar familie, krijgt de kans om “heerlijk te leven” door de duivel zelf in de vorm van Black Phillip. De smaak van boter, een prachtige jurk: wellicht beseffend wat ze heeft gemist, grijpt de tiener de kans aan om zichzelf te bevrijden van de enge beperkingen van het leven dat ze heeft geleid. Letterlijk vrij van haar zware, repressieve kleding, de toewijding van haar familie aan een beklemmend geloof en zelfs van de zwaartekracht zelf, wordt een naakte Thomasin voor het laatst gezien terwijl ze met een groep andere heksen naar de hemel opstijgt, een uitdrukking van pure extase op haar gezicht.

Dit zet de vaak patriarchale structuur van horror op zijn kop: De heks is uiteindelijk een verhaal over vrouwelijke seksuele bevrijding waarin de Final Girl niet alleen overleeft, maar evolueert naar haar perfecte vorm – niet door ‘puur’ te blijven en de regels van de samenleving te gehoorzamen, maar door haar natuurlijke, spirituele en zelfs wilde essentie te omarmen. In die zin is het einde van De heks weerspiegelt de climax van wat misschien wel de grootste populaire horrorfilm aller tijden is, De rieten mandie geen oordeel velt over de mensen van Summerisle. Dit is wat het doet De heks niet alleen een uitstekende moderne toegangspoort tot populaire horror, maar ook een subversief commentaar op de horror zelf.