Met de release van de controversiële bewerking van Emerald Fennell gaan we het aangrijpende origineel van Emily Brontë onder de loep nemen, van de afbeeldingen van sensualiteit tot het ontbreken ervan. van moraliteit
Wuthering Hoogten auteur Emily Bronte blijft een van de meest raadselachtige figuren in de Engelse literatuur. Ze was de dochter van een eenzame dominee en sterk gehecht aan het woeste landschap van de heidevelden van Yorkshire. Toen ze op amper dertigjarige leeftijd stierf, had ze een van de meest bijzonder amorele en obsessieve romans ooit geschreven: een soort romantische fictie die totaal anders was dan de merkwaardige ridderlijkheid van haar voorganger Jane Austen of de hardhandige moraliteit van haar tijdgenoot Charles Dickens.
Het verhaal draait om de families van twee huizen: Wuthering Heights, een ruige boerderij op een blootliggende heuvel, en Thrushcross Grange, een groter huis gelegen in een beschutte vallei. Beide families raken dodelijk verwikkeld in de destructieve passie van Catherine (Cathy) Earnshaw en Heathcliff, een vondeling die door Cathy’s vader in Wuthering Heights is ondergebracht. Hun liefde is het buitengewone en verschrikkelijke hart van de roman, waarvan de gevolgen zich generaties lang herhalen.
Deze gotische roman heeft verschillende generaties lezers over de hele wereld achtervolgd, waarbij Cathy en Heathcliff in de culturele verbeelding vereeuwigd zijn als avatars van dramatische, winderige liefde. Van Silvia Plath aan Muriel Spark, Daphne du Maurier en Patricia LockwoodBrontë’s brute liefdesverhaal blijft schrijvers fascineren. Cathy’s klaagzang, ‘Laat me binnen in je raam’, is het spookachtige refrein van het beroemde lied van Kate Bush, terwijl Simone Rocha hij noemde Emily Brontë als invloed voor zijn romantische modellen. De nieuwe film van Emerald Fennell is slechts de laatste van een aantal verfilmingen, waaronder de Bollywood-remake Dil Diya Dard Liya (1966) en een Japanse bewerking uit 1988 die het verhaal opnieuw verbeeldt met samoerai in het feodale Japan. De invloed van Wuthering Heights is diepgaand; het is doorgedrongen en veranderd in de populaire cultuur, in Cathy’s eigen woorden, “als wijn door water.”
Lees verder om meer te ontdekken over Wuthering Heights, van het tragische leven van de schrijfster Emily Brontë tot de symboliek achter de angstaanjagende afbeeldingen van de natuur.
1. Het landschap is integraal
Terwijl Wuthering Heights doordrenkt is van het bovennatuurlijke – geesten, mysteries, liefde voorbij het graf – is het verankerd in een echt, tastbaar landschap. De sombere uitgestrektheid van de heidevelden van Yorkshire, met zijn glooiende heide en loodgrijze luchten, is een integraal onderdeel van het verhaal van Cathy en Heathcliff. Het is meer dan een passieve achtergrond, het is een actief element in het verhaal: het intensiveert en verwoordt de stemmingen van de turbulente geliefden, en isoleert en bedreigt de inwoners met een gewelddadig, grillig klimaat.
Emily woonde in de pastorie van Haworth, ze kijkt uit over het kerkhof aan de rand van de heide, met haar overlevende broers en zussen, Charlotte, Anne en Branwell, en hun domineevader, Patrick. TDe jonge Brontë zwierf urenlang door het ruige landschap, vooral Emily, die Charlotte haar omschreef als een ‘melkmeisje van de heide’. Dit beeld van Emily als een eenzame figuur op de wilde heide, alleen vergezeld door haar hond, de Hoeder, is een vast onderdeel van de Brontë-overlevering geworden.
2. Er is geen moreel kompas
Een van de vele mythen rond Emily is dat ze op het moment van haar dood in 1848 aan een andere roman werkte (vermoedelijk stierf ze aan tuberculose, verergerd door een verkoudheid die ze opliep tijdens de begrafenis van haar broer – Brontë’s biografie staat vol hartverscheurende aantekeningen). Van dit zogenaamde tweede boek is niets meer over, omdat het manuscript werd verbrand door haar zus Charlotte, die vond dat het te schandalig was om het licht te zien. Dat roept de vraag op: wat had er schokkender kunnen zijn in het volgende Wuthering Heights-boek?
Toen Wuthering Heights voor het eerst werd gepubliceerd in 1847, onder het androgyne pseudoniem Ellis Bell, werd het ronduit veroordeeld door Victoriaanse critici. De ‘jonge lezers’ kregen het advies het te verbranden. Zelfs nu behoudt Wuthering Heights de macht om te shockeren. Er zijn maar weinig lessen te trekken uit de pagina’s; wreedheid wordt gepleegd omwille van de wreedheid. Er is sprake van sadomasochisme, alcoholisme, wreedheid en waarschijnlijk necrofilie. Pasgeborenen worden van balkons gegooid, puppy’s worden opgehangen, nesten van pasgeboren kuikens worden uitgehongerd, mensen worden geslagen en het heidelandschap is meedogenloos. Liefde is, net als het leven, wreed en kan op elk moment op brute wijze worden uitgedoofd. En misschien wel het meest schokkend is dat het verhaal wordt gepresenteerd met een meedogenloze afwezigheid van oordeel of morele rechtvaardigheid.
3. De relatie tussen Cathy en Heathcliff gaat verder dan alleen seks
In de bibliotheek van het Brontë Parsonage Museum (een informatiecentrum voor academici en bezoekende schrijvers) hangt een bord aan een archiefkast met de tekst: “In Austen is seks slechts een kus op de hand. In de Brontës gebeurt alles.” De verkering van Darcy en Elizabeth in Pride and Prejudice is beleefd en gebonden aan sociale conventies die zo rigide zijn dat het verschijnen met modder op je onderrok voldoende is om opschudding te veroorzaken onder het beleefde gezelschap. Bij Wuthering Heights rennen Cathy en Heathcliff echter op hol.
Margot Robbie was onlangs aangehaald alsof hij zegt: ‘Er wordt eigenlijk niet veel gekust in het boek, maar in de film kussen we veel. We kussen overal.’ Maar Emily Brontë roept een sensualiteit op die veel elementairer en onverklaarbaarder is dan iets dat zo aards of zwak is als seksueel genot. Cathy en Heathcliff zijn meer dan geliefden; hun passie gaat dieper dan alleen seks. In een van de meest gepassioneerde toespraken uit de literatuur verklaart Cathy: “Ik hou niet alleen van Heathcliff Ik ben Heathcliff.” Heathcliff koopt de koster om om zijn toekomstige kist naast die van Cathy te plaatsen en de zijkanten van elk te breken, zodat hun rottende stoffelijke resten in de aarde lekken en zich vermengen.
4. Heathcliff is niet jouw typische sombere antiheld
Afbeeldingen van Heathcliff lijken misschien op een klassieke Byronic-antiheld, maar de hoofdpersoon van Emily Brontë is niet het gemiddelde stereotype uit een periodedrama die in een geklede jas rondloopt. Als indringer en buitenstaander is het zijn verschijning in het verhaal die in essentie de ondergang van beide families in gang zet.
Zijn anders-zijn wordt in het boek benadrukt door zijn onbekende afkomst en etniciteit – hij wordt beschreven als “schipbreukeling”, een “zigeuner” en een “Lascar” (een Zuid-Aziatische zeeman). Zijn uiterlijk staat centraal in zijn status als buitenstaander, maar het is de dierlijke aard van Heathcliff die hem echt onderscheidt van de lieve schurken uit andere romantische romans. Hij wordt voortdurend in woeste termen beschreven: een ‘gekke hond’, een ‘niet-geclaimd wezen’, een ‘wild beest’. Hij is een meedogenloze en gewelddadige misbruiker, hebzuchtig en wraakzuchtig, onverbiddelijk wrokkig en obsessief. Bij twee gelegenheden laat hij Cathy’s lichaam opgraven omdat hij haar gezicht moet zien. Zijn liefde voor Cathy is zijn reddende genade, maar het is ook de kracht die hem tot extreme onmenselijkheid dwingt.
5. Heeft Emily Brontë ooit een minnaar gehad?
Er is door de jaren heen veel gespeculeerd over de vraag of er een echt rolmodel voor Heathcliff in Emily’s leven bestond. Er bestaat een hardnekkig idee dat geen enkele jonge, ongehuwde vrouw in een dorp in Yorkshire over de verbeeldingskracht zou kunnen beschikken om zo’n liefdesverhaal te creëren zonder de passie van Cathy en Heathcliff te vertalen naar geleefde ervaringen.
De film Emily uit 2022, met in de hoofdrol Emma Mackeygericht op Brontë’s fictieve romance met een echte figuur en een familievriend. Maar er is geen geloofwaardig bewijs dat erop wijst dat ze een minnaar had. Als je het tienerwerk van Emily Brontë bestudeert – melodramatische verhalen die zich afspelen in een denkbeeldig koninkrijk, geïnspireerd door Byron, Walter Scott en de gotische literatuur – is het heel goed mogelijk dat het liefdesverhaal van Cathy en Heathcliff volledig uit haar verbeelding voortkwam. Het is in ieder geval het soort passie dat in de verbeelding meer gedijt dan ooit in het echte leven mogelijk zou zijn.
Wuthering Heights draait op 13 februari in de Britse bioscopen.
