Islamitische groeperingen maken steeds vaker gebruik van beïnvloeders van sociale media en zakelijke tactieken om jonge Duitsers te rekruteren voor extremisme, waarbij conflictgebieden worden gezien als kansen voor snelle sociale vooruitgang, aldus een radicaliseringsexpert.
Kaan Mustafa Orhon, een islamwetenschapper bij het Duitse adviescentrum Grüner Vogel, zei dat recruiters zich richten op kwetsbare jongeren met weinig opleiding en beperkte vooruitzichten op werk, met veelbelovende status en verbondenheid.
“De aantrekkingskracht is anders: in Syrië kan iedereen, ongeacht zijn achtergrond of middelen, snelle sociale mobiliteit bereiken”, vertelde Orhon aan Euronews.
“Je komt naar Syrië, en met alleen maar een basisschooldiploma zou je politiechef van een klein stadje kunnen zijn, met vier vrouwen, een auto, een huis, geld en een pistool.”
De tactiek is radicaal veranderd
Het rekruteringslandschap is de afgelopen 25 jaar dramatisch veranderd, zegt Orhon. De Hamburgse terroristencel waartoe ook Mohammed Atta behoorde, betrokken bij de aanslagen van 11 september 2001, bestond uit hoog presterende studenten op wetenschappelijk gebied.
“Destijds waren organisaties op zoek naar mensen die op lange termijn binnen deze structuren konden opereren en onafhankelijk een terroristencel konden leiden. Nu willen ze zoveel mogelijk infanteristen als kanonnenvoer”, aldus Orhon.
Het salafisme is een jeugdbeweging geworden die zich richt op tieners en jonge volwassenen van 15 tot 35 jaar, waarbij influencers een belangrijke rol spelen, zei Orhon, die waarschuwde voor sterke commercialisering in de radicaliseringsruimte.
“Mensen maken enorme winsten”, zei hij, daarbij verwijzend naar gevallen waarin influencers schijnbaar donaties voor Palestina inzamelen, maar het geld uitgeven aan luxe artikelen.
Islamitische beïnvloeders als ‘rocksterren’
Een Duitse influencer die bekend staat als ‘Abdelhamid’, een TikTok-persoonlijkheid met honderdduizenden volgers, werd in juli 2025 veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf wegens donatiefraude op commerciële schaal, zo meldden Duitse media.
Hij had via zo’n 37 donatiecampagnes bijna een half miljoen euro ingezameld, maar schonk naar verluidt slechts een klein deel daarvan aan goede doelen.
De genderverdeling onder extremisten is aanzienlijk veranderd, zei Orhon. De beweging bestond voorheen voor 95 tot 99% uit mannen, maar bestaat nu voor 75% uit mannen en 25% uit vrouwen, waarbij op vrouwen gerichte influencer-inhoud bijdraagt aan de verandering.
Hannah Hansen, een Duitse influencer met veel volgers op sociale media, verkoopt pakketten met hoofddoeken, lange gewaden, gebedskleedjes, literatuur en parfum in roze dozen. “Mensen betalen voor dingen die ze gratis zouden kunnen krijgen in een moskee”, zei Orhon.
Sociale media faciliteren verbindingen met islamisten in Syrië of Afghanistan, zei Orhon.
“Er zijn geen zogenaamde eenzame acteurs”, zei hij. “Zelfs als iemand alleen handelt, krijgen ze meestal instructies via Telegram. Bijna alle aanvallers hebben hun acties voorbereid met mensen in Syrië.”
Recente aanslagen illustreren deze trend, zoals de aanval van 13 februari 2025 op een bijeenkomst van de Groenen in München, of de zogenaamde Islamitische Staat (IS)-sympathisant Safia S, die in 2016 een politieagent neerstak op het centraal station van Hannover.
Orhon stelt dat jongeren vaak onvervulde persoonlijke behoeften hebben, waarin mensen uit de salafistische scene wel kunnen voorzien. Predikers nemen vaak de rol van autoriteit of vaderfiguur op zich, oudere vrouwen fungeren als moederfiguren en leeftijdsgenoten fungeren als oudere broers.
“Jonge mensen krijgen een missie aangeboden. Ze worden onderdeel van iets groters, dat zogenaamd bijdraagt aan de verbetering van de mensheid”, zei hij.
Netwerken met terroristen
Antisemitisme kan dienen als brug tussen links- en rechts-extremisme en het islamisme, aldus Orhon. Palestina-gerelateerde protesten bieden een gedeelde zaak om zich te verbinden tegen een gemeenschappelijke vijand.
Orhon benadrukte ‘extremismeverschuivingen’, waarbij individuen de ene vorm van extremisme verlaten om vervolgens een andere vorm van extremisme binnen te gaan.
Hij haalde Sascha Lemanski aan, een voormalig sympathisant van de Duitse ISIS-groep die eerder als rechtsextremist geregistreerd stond, en Bernhard Falk, die van linksextremisme overging op het salafisme.
Het islamisme onderscheidt zich onder extremistische bewegingen omdat iedereen zich erbij kan aansluiten, ongeacht hun achtergrond, zei Orhon. Duitsland is uniek in Europa omdat de radicalisering vooral in de Duitse taal heeft plaatsgevonden en niet in de oorspronkelijke talen van de immigranten, wat de rekrutering vergemakkelijkt, zei hij.
Orhon werkt sinds 2019 met veertig vrouwen die verbonden zijn aan de IS-groep. Niemand is teruggekeerd naar het extremisme, zei hij.
Re-integratie is moeilijk, benadrukte Orhon. “Radicalisering is niet onomkeerbaar, en exit helaas ook niet.”
De redenen voor het vertrek impliceren vaak een discrepantie tussen de realiteit en de verwachtingen.
Beperkingen op het gebied van muziek, huisdieren of zelfexpressie creëren isolatie. Traumatische ervaringen – seksueel misbruik, huiselijk geweld of het verlies van kinderen als gevolg van onvoldoende medische zorg – spelen ook een rol, zei Orhon.
Eén rekruteringstactiek is ‘lovebombing’, waarbij nieuwe bekeerlingen, vooral vrouwen, online enorm veel aandacht en lof krijgen, om vervolgens de steun te zien verdwijnen, waardoor ze kwetsbaar worden.
Ondanks de uitdagingen is re-integratie mogelijk, zei Orhon. “De meeste mensen komen via mond-tot-mondreclame, hoewel sommigen door de rechtbank worden doorverwezen.”
