Voor het grootste deel IranHet internet werd donderdagmiddag uitgeschakeld, de ernstigste stroomstoring die het land heeft gezien in jaren van internetstoringen, na dagen van toenemende protesten tegen de regering.
Voor een klein deel van het land is het nog mogelijk om foto’s en video’s naar de buitenwereld te sturen en zelfs te bellen. De Telegram-zender Vahid Online publiceerde maandag foto’s van lijken die langs een weg lagen in Kahrizak, in de zuidelijke buitenwijken van Teheran; deelde zondag een video waarin Iraniërs tijdens een begrafenis ‘dood aan Khamenei’ scandeerden.
Sommige van deze video’s en berichten worden verzonden via een ecosysteem van online tools die zijn ontworpen om censuur te omzeilen, waaronder Telegram volmachtA gedecentraliseerde berichtendienst genaamd Delta Chatee browser genaamd Cenozegt Amir Rashidi, een Iraanse expert op het gebied van digitale rechten.
Verreweg het belangrijkste onderdeel van dit systeem zijn de Starlink-terminals, die verbinding maken met het internet via duizenden satellieten in een lage baan om de aarde. Iran binnengesmokkeld massaal in de afgelopen twee jaar. Degenen die ze gebruiken, riskeren hun leven.
Er zijn nu ongeveer 50.000 Starlink-terminals in Iran, zei Rashidi; andere rapporten zet dit aantal op 100.000. Gebruikers van de dienst – die deel uitmaakt van Elon Musk’s SpaceX – vertegenwoordigen een klein deel van de totale Iraanse bevolking van meer dan 90 miljoen mensen.
Hoewel meerdere mensen – zelfs een heel appartementencomplex – via één enkele Starlink-terminal verbinding kunnen maken met internet, bedraagt het totale aantal gebruikers in het hele land hoogstens honderdduizenden, zegt Doug Madory, directeur internetanalyse bij Kentik, een netwerkobservatie- en intelligentieplatform.
Zij vormen de laatste zwakke schakel van Iran met de buitenwereld. Het lijkt erop dat heel weinig informatie, althans in elektronische vorm, het land verlaat, afgezien van minimaal verkeer van bedrijven en individuen die door het regime op de witte lijst staan.
In heel Iran zijn de autoriteiten op jacht naar Starlink-terminals – jam hele buurten gebruiken instrumenten die zijn ontwikkeld voor elektronische oorlogsvoering en vliegen drones over daken op zoek naar veelbetekenende satellietschotels, zeggen de bronnen. Hieronder een wet aangenomen in 2025Het bezit van een Starlink-terminal in Iran kan worden opgevat als spionage voor Israël en wordt bestraft met maximaal tien jaar gevangenisstraf.
“Ze hebben Starlink feitelijk gecriminaliseerd tot het punt waarop ze in de wet zeggen dat als je Starlink gebruikt, dit het equivalent is van het uitvoeren van spionageoperaties voor Israël en de Amerikaanse CIA,” zei Rashidi.
Het is onduidelijk hoeveel terminals er nog operationeel zijn en hoeveel er in beslag zijn genomen, voegde hij eraan toe.
De instrumenten die Iran lijkt te gebruiken om de terminals te blokkeren zijn van militaire kwaliteit, vergelijkbaar met de instrumenten die worden gebruikt om drones aan de frontlinie in Oekraïne te blokkeren, zei Rashidi. Ze zijn duur en energie-intensief en kunnen een bepaalde radiofrequentie binnen een bepaald gebied elimineren, maar ze kunnen alleen lokaal worden gebruikt en kunnen niet het hele land bestrijken.
“Het is niet goedkoop. Het is iets dat je zou vinden in een militair arsenaal en er zijn maar een paar soorten leveranciers”, zei Madory.
Voorlopig kunnen de weinigen die Starlink-terminals hebben gesmokkeld online verbinding maken, hoewel het in wijken met veel files bijna onmogelijk is om iets anders te doen dan sms’en. De technisch onderlegde onder hen gebruiken VPN’s om hun aanwezigheid te verhullen; anderen dragen hun terminals eenvoudigweg van de ene plaats naar de andere om detectie te voorkomen.
Terwijl Starlink-gebruikers voorlopig kunnen communiceren, zou Iran ervoor kunnen kiezen – hoewel het moeilijk zou zijn – om ze te volgen.
“Afhankelijk van hoeveel moeite de Iraanse regering wilde doen, konden ze signalen volgen die de specifieke frequentie gebruiken die door die terminals wordt gebruikt”, zei Madory. “Je kondigt jezelf een beetje aan.”
Voor degenen zonder terminal: een aankondiging op een staatstelegramkanaal gaf hij een voorproefje van de potentiële toekomst van internet in Iran. Het IRIB-persbureau publiceerde gisteren een lijst met alle internetsites die nu naar verluidt beschikbaar zijn in Iran.
Deze omvatten nationale zoekmachines, nationale kaart- en navigatiediensten, nationale berichtenapps en zelfs een binnenlandse streamingdienst – een Iraanse versie van Netflix, zei Rashidi, met alleen door de overheid goedgekeurde video’s.
Al deze sites maken deel uit van de inspanningen van Iran om een nationaal internet te creëren, zei Rashidi: een verkleinde versie van het netwerk dat aanzienlijk beperkter is dan zelfs dat van China, door de overheid wordt beheerd en vrijwel geen verbinding heeft met de buitenwereld. Deze inspanning is al gaande sinds de regering-Rohani en lijkt nu te werken, zei hij.
Wat dit zou kunnen betekenen, zeiden Madory en Rashidi, is dat het Iraanse internet zoals het was misschien nooit meer terugkeert.
“Er zijn geruchten”, zei Rashidi. “Sommigen zeggen dat als alles weer normaal wordt, er geen internet zal zijn. Er zal alleen een nationaal internet zijn.”
“Ze bereiden zich voor op de lange termijn, op het feit dat de zaken nog een hele tijd zo zullen blijven,” zei Madory.
