Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, de Britse premier Keir Starmer, de Finse president Alexander Stubb, de Oekraïense president Volodymyr Zelenskiy, de Amerikaanse president Donald Trump, de Franse president Emmanuel Macron, de Italiaanse premier Giorgia Meloni, de Duitse bondskanselier Friedrich Merz en NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte komen op 18 augustus 2025 samen en praten met elkaar in de Cross Hall van het Witte Huis in Washington, Verenigde Staten.
Oekraïens voorzitterschap | Anadol | Getty-afbeeldingen
Nu 2026 begint met verschillende onverwachte geopolitieke aardbevingen, lijkt Europa hopeloos onvoorbereid op het omverwerpen van de oude regels – en de nieuwe wereldorde – gecreëerd door de Amerikaanse president Donald Trump.
Nog geen week voor de start van het nieuwe jaar, en niet alleen in de Verenigde Staten Venezolaanse leider afgezet Nicolas Maduro en bedreigde Colombia, IranCuba en Mexico, maar wendde ook zijn blik af verover het Deense grondgebied van Groenlandwaarbij potentieel militair geweld wordt gebruikt en de structuur en de toekomst van de NAVO worden bedreigd.
Dan is er Oekraïne, waarbij de inspanningen van de Europese leiders deze week om veiligheidsgaranties te consolideren in een potentieel vredesakkoord om de oorlog te beëindigen, lijken op een hete aardappel, terwijl andere potentiële territoriale acquisities mondiale aandacht trekken.
Europa wordt door de rest van de wereld grotendeels beschouwd als de ‘Oude Wereld’ en lijkt op verschillende niveaus ver achter te zijn geraakt bij andere machtsblokken, met een trage economie en een geopolitiek isolement – en schijnbare hulpeloosheid – dat in schril contrast staat met bullish regionale supermachten als de Verenigde Staten, Rusland en China.
Het is een gevaarlijke tijd voor Europa en de bestaande internationale orde, zeggen analisten, nu de gevestigde, op regels gebaseerde internationale orde wordt vernietigd.
“Wat er in Venezuela is gebeurd en nu hebben we het over Groenland, Cuba of Colombia, begeeft zich echt op onbekend terrein, en we moeten echt uiterst voorzichtig zijn”, vertelde Wang Huiyao, oprichter en president van het in Beijing gevestigde Centrum voor China en Globalisering, woensdag aan CNBC.
“De internationale gemeenschap moet nu samenwerken en waarschijnlijk een einde maken aan dit soort eenzijdige aanpak. Het is een wake-up call voor de Europese landen die zo nauw verbonden zijn met de Verenigde Staten dat ze zich nu plotseling hebben gerealiseerd dat hun fundamentele fundamenten zijn uitgehold en werkelijk op de proef worden gesteld.”
Europa voelt het gevaar
Het lijdt geen twijfel dat Europa zich bewust is van de problemen waarin het zich bevindt, omdat het zowel wordt geconfronteerd met de gevaren van de aanhoudende oorlog in Oekraïne en een ongrijpbaar vredesakkoord, als met de reële mogelijkheid van een botsing met de Verenigde Staten over Groenland, dat eigendom is van EU- en NAVO-lid Denemarken.
De Europese leiders kwamen dinsdag bijeen om veiligheidsgaranties voor Oekraïne te bespreken, maar ook om te discussiëren bracht een verklaring uit alle Amerikaanse territoriale ambities op het Arctische eiland afwijzend en volhoudend: “Groenland behoort aan zijn volk. Het is aan Denemarken en Groenland, en aan hen alleen, om te beslissen over zaken die Denemarken en Groenland betreffen.”
Er was woensdagochtend sprake van intense diplomatieke activiteit, waarbij de Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Noël Barrot zei dat hij met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio had gesproken. De Franse politicus zei dat Rubio “de mogelijkheid had uitgesloten dat wat er in Venezuela gebeurde ook in Groenland zou gebeuren.”
Rubio zou de wetgevers maandag tijdens een briefing achter gesloten deuren op Capitol Hill hebben verteld dat de regering-Trump niet van plan was Groenland binnen te vallen, maar wel van plan was het land van Denemarken te kopen, zo meldde de Wall Street Journal dinsdag laat.
Ondertussen vertelde Karoline Leavitt, woordvoerster van het Witte Huis, dinsdag aan CNBC dat de regering “een aantal opties” overweegt om Groenland verwerven – inclusief ‘gebruik door het Amerikaanse leger’.
Groenland en Denemarken hebben om een ontmoeting met Rubio verzocht om de Amerikaanse bedoelingen te bespreken. De Deense premier Mette Frederiksen waarschuwde maandag dat “als de Verenigde Staten ervoor kiezen een ander NAVO-land aan te vallen, alles zal stoppen.”
Existentiële crisis?
Het is niet de eerste keer dat het transatlantische partnerschap er wankel uitziet onder het leiderschap van Trump, waarbij de president nauwelijks in staat is zijn minachting voor de waargenomen tekortkomingen van Europa in de afgelopen jaren te bedwingen, vooral als het gaat om defensie-uitgaven, investeringen en economische capaciteit.
De Verenigde Staten hadden in december al gewaarschuwd in zijn nieuwe nationale veiligheidsstrategie (NSS) dat de regio in vergetelheid dreigde te raken. Trump noemde de Europese leiders vervolgens ‘zwak’ en zei dat de regio ‘in verval was’.
Europese functionarissen reageerden op de opmerkingen van Trump met irritatiemaar de ongemakkelijke vraag was of de Verenigde Staten gelijk hadden.
In hun NSS noemden de Verenigde Staten de achteruitgang van de Europese economie, het migratiebeleid en ‘verlies van nationale identiteit en zelfvertrouwen’ als zorgen voor het continent. Vervolgens waarschuwde hij dat de Europese landen te maken kregen met de “uitroeiing van de beschaving” en vroeg hij zich af of zij “betrouwbare bondgenoten konden blijven”.
Ian Bremmer, oprichter en president van het politieke risicoadviesbureau Eurasia Group, vertelde CNBC dat Washington Europa in wezen niet alleen vertelt wat het al wist, maar ook wat het al probeerde op te lossen.
“Het uitwissen van de beschaving klinkt beledigend, maar veel Europese leiders – in Frankrijk, Duitsland en Italië – uiten al jaren soortgelijke zorgen. In feite is het migratiebeleid van de EU aanzienlijk aangescherpt sinds (voormalig bondskanselier Angela) Merkel voor de open deur-aanpak koos”, vertelde hij aan CNBC.
Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen ontmoet de Amerikaanse president Donald Trump tijdens de 80e Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York, New York, Verenigde Staten, op 23 september 2025.
Alessandro Drago | Reuters
“Het belangrijkste verschil is dat Europeanen deze en andere uitdagingen willen aanpakken door Europa sterker te maken, en niet door het uiteen te scheuren”, aldus Bremmer.
“Europese leiders zien de situatie zoals die is”, voegde hij eraan toe.
“Als Washington niet langer op één lijn ligt met Europa wat betreft de waarden die Europeanen als essentieel beschouwen, kunnen de Verenigde Staten niet langer als bondgenoot worden beschouwd. Dit is een existentiële crisis voor het transatlantische bondgenootschap… Wat de Europeanen bereid zijn daaraan te doen is een geheel andere vraag.”
