Drie decennia na zijn dood schreef de ‘vader van Afrobeat’ Fela Kuti geschiedenis door de eerste Afrikaan te worden die een Lifetime Achievement Award ontving op de Grammy’s.
De Nigeriaanse muzikant, die in 1997 overleed, ontving de eer samen met enkele andere artiesten postuum tijdens een ceremonie in Los Angeles op zaterdag, aan de vooravond van de 68e Grammy Awards.
Aanbevolen verhalen
lijst van 3 artikeleneinde van de lijst
Voor zijn familie en vrienden – van wie sommigen aanwezig waren – is het een eer waarvan zij hopen dat het Fela’s muziek en ideologie zal helpen versterken onder een nieuwe generatie muzikanten en muziekliefhebbers. Maar het is een erkenning die volgens hen nogal laat kwam.
“De familie is er blij mee. En we zijn heel blij dat hij eindelijk is herkend”, vertelde Yeni Kuti, de dochter van Fela, vóór de ceremonie aan Al Jazeera. ‘Maar Fela is nog nooit in zijn leven genomineerd (voor een Grammy)’, klaagde ze.
Erkenning is ‘beter laat dan nooit’, zei hij, maar ‘we hebben nog een lange weg te gaan’ om muzikanten en artiesten van over het hele Afrikaanse continent in gelijke mate te erkennen.
Lemi Ghariokwu, een gerenommeerde Nigeriaanse kunstenaar en ontwerper achter 26 van Fela’s iconische albumhoezen, zegt dat het feit dat dit de eerste keer is dat een Afrikaanse muzikant deze eer heeft behaald ‘gewoon bewijst dat wat wij Afrikanen ook moeten doen, we het vijf keer vaker moeten doen.’
Ghariokwu zei dat hij zich “bevoorrecht” voelt om getuige te zijn van dit moment voor Fela. “Het is leuk om een van ons in die categorie en op dat niveau vertegenwoordigd te hebben. Dus ik ben er enthousiast over. Ik ben er blij mee”, zei hij tegen Al Jazeera.
Maar hij geeft toe dat hij ook “verrast” was toen hij het nieuws voor het eerst hoorde.
“Fela was helemaal anti-establishment. En nu erkent het establishment dat”, zei Ghariokwu.
Over wat Fela’s reactie op de onderscheiding zou zijn geweest als hij nog had geleefd, zegt Ghariokwu dat hij denkt dat hij gelukkig zou zijn. “Ik kan me zelfs voorstellen dat hij zijn vuist opsteekt en zegt: ‘Kijk, nu ik ze heb, heb ik hun aandacht!'”
Maar Yeni gelooft dat zijn vader grotendeels onbewogen zou zijn gebleven.
“Hij gaf helemaal niets om de prijzen. Hij dacht er niet eens over na”, zei ze. “Hij speelde muziek omdat hij van muziek hield. De erkenning door zijn volk – door mensen, door collega-artiesten – maakte hem gelukkig.”
Yemisi Ransome-Kuti, Fela’s neef en hoofd van de familie Kuti, is het daarmee eens. ‘Hem kennende had hij misschien kunnen zeggen: bedankt, maar nee, bedankt of zoiets.’ Ze lacht.
“Hij was niet echt geïnteresseerd in de publieke opinie. Hij werd niet gedreven door wat anderen van hem of zijn muziek vonden. Hij was meer gefocust op zijn begrip van hoe hij zijn beroep, zijn gemeenschap, zijn continent zou moeten beïnvloeden.”
Hoewel hij gelooft dat de onderscheiding voor hem persoonlijk misschien niet veel heeft betekend, zei hij tegen Al Jazeera dat hij de algemene waarde ervan wel zou erkennen.
“Het zou het feit erkennen dat het voor dergelijke instellingen een goede zaak is om op het hele continent te beginnen met het honoreren van waar het toekomt”, zei Ransome-Kuti.
“Er zijn veel grote filosofen, muzikanten en historici – Afrikaanse – die niet op de voorgrond zijn geplaatst, in de schijnwerpers zoals zou moeten. Dus ik denk dat hij zou hebben gezegd: ‘Oké, prima, maar wat gebeurt er daarna?'”
“Fela’s invloed strekt zich uit over generaties”
Fela werd in 1938 geboren in de staat Ogun Nigeria als Olufela Olusegun Oludotun Ransome-Kuti (later omgedoopt tot Fela Anikulapo Kuti), als zoon van een Anglicaanse predikant en vader van een schoolhoofd en een activistische moeder.
In 1958 ging hij naar Londen om medicijnen te studeren, maar in plaats daarvan schreef hij zich in aan het Trinity College of Music, waar hij een band vormde die een mix van jazz en highlife speelde.
Nadat hij in de jaren zestig terugkeerde naar Nigeria, creëerde hij het Afrobeat-genre waarin highlife en Yoruba-muziek samensmolten met Amerikaanse jazz, funk en soul. Hiermee werd de basis gelegd voor Afrobeats, een later genre dat traditionele Afrikaanse ritmes vermengt met hedendaagse pop.
“Fela’s invloed strekt zich uit over generaties, inspireert artiesten als Beyoncé, Paul McCartney en Thom Yorke en geeft vorm aan moderne Nigeriaanse Afrobeats”, luidt de citaat op de Grammy-lijst van Special Merit Award Honorees van dit jaar.
Maar naast muziek was hij ook een ‘politieke radicale (en) outlaw’, voegt het citaat toe.
In de jaren zeventig was Fela’s muziek een voertuig geworden voor felle kritiek op het militaire bewind, de corruptie en het sociale onrecht in Nigeria. Hij verklaarde zijn commune in Lagos, de Republiek Kalakuta, onafhankelijk van de staat – waarbij hij symbolisch het Nigeriaanse gezag verwierp – en bracht in 1977 het woeste album Zombie uit, met teksten waarin soldaten werden afgeschilderd als hersenloze zombies zonder vrije wil. Troepen vielen later Kalakuta binnen, waarbij ze de bewoners op brute wijze aanvielen en verwondingen veroorzaakten die leidden tot de dood van Fela’s moeder.
Fela werd gedurende zijn hele leven veelvuldig gearresteerd en lastiggevallen en werd een internationaal symbool van artistiek verzet, zozeer zelfs dat Amnesty International hem later na een politiek gemotiveerde gevangenschap als gewetensgevangene erkende. Toen hij in 1997 op 58-jarige leeftijd door ziekte stierf, woonden ongeveer een miljoen mensen zijn begrafenis in Lagos bij.
Yeni is nu, samen met haar broers, de bewaarder van het werk en de nalatenschap van haar vader. Beheert de Afrobeat-hub,
het New Afrika Shrine in Ikeja, Lagos en organiseert een jaarlijkse viering ter ere van Fela genaamd “Felabration”.
Ze herinnert zich dat ze opgroeide met haar geweldige vader als iets dat ‘normaal’ leek, omdat het alles was wat ze wist. Maar “Ik had ontzag voor hem”, zegt hij ook – als kunstenaar en denker.
“Ik bewonderde zijn ideologieën echt. Het belangrijkste voor mij was de Afrikaanse eenheid… Hij was volledig aanbeden en bewonderde (de voormalige Ghanese president) Dr. Kwame Nkrumah, die vocht voor de Afrikaanse eenheid. En ik denk altijd bij mezelf: kun je je voorstellen dat Afrika verenigd zou zijn? Hoe ver we zouden zijn; hoe vooruitstrevend we zouden zijn.”
Terugkijkend op Fela’s nalatenschap zegt kunstenaar Ghariokwu dat de meeste grote Afrobeat-muzikanten van vandaag werden beïnvloed en geïnspireerd door Fela’s muziek en mode.
Maar hij betreurt het dat de meesten ‘zich nooit echt bezighielden met het ideologische deel van Fela – het panafrikanisme – en dat nooit echt op de proef hebben gesteld.’
Voor hem zou Fela’s Grammy-erkenning tegen jonge artiesten moeten zeggen: “Als iemand (zoals Fela) die totaal anti-establishment was, op deze manier kan worden herkend, kan ik mezelf misschien ook zonder al te veel angst uiten.”
Yeni zegt dat hij met Fela’s werk en levensfilosofie een boodschap van Afrikaanse eenheid en politiek bewustzijn aan jongeren wilde overbrengen.
“Dus misschien worden met deze prijs meer jonge mensen aangetrokken om meer over dit onderwerp te praten”, zei hij. “Hopelijk zullen ze meer in aanraking komen met Fela en willen ze praten over de vooruitgang van Afrika.”
