Wanneer Heer Tim Berners-Lee in 1989 het wereldwijde web uitvond, was zijn visie duidelijk: het zou door iedereen gebruikt worden, vol van alles en vooral gratis.
Vandaag, de oprichting van de Britse computerwetenschapper het wordt regelmatig gebruikt door 5,5 miljard mensen – en vertoont weinig gelijkenis met de democratische kracht voor de mensheid die hij bedoelde.
In Australië denkt Berners-Lee ter promotie van zijn boek This is for Everyone na over wat zijn uitvinding is geworden en hoe hij en een gemeenschap van medewerkers de kracht van het internet weer in handen van zijn gebruikers kunnen leggen.
Berners-Lee beschrijft zijn opwinding in de beginjaren van het internet als ‘overweldigend’. Bijna veertig jaar later broeit er een opstand tussen hem en een gemeenschap van gelijkgestemde activisten en ontwikkelaars.
“We kunnen het internet repareren… Het is nog niet te laat”, schrijft hij, terwijl hij zijn missie omschrijft als een “strijd om de ziel van het web.”
Technologie is niet neutraal
Berners-Lee herleidt de eerste corruptie van het internet tot de commercialisering van het domeinnaamsysteem, dat volgens hem beter gediend zou zijn geweest voor webgebruikers als het beheerd zou zijn door een non-profitorganisatie in het algemeen belang. In plaats daarvan, zegt hij, werd de .com-ruimte in de jaren negentig stormenderhand overgenomen door ‘charlatans’.
“De Amerikanen waren er erg op gebrand het internet te commercialiseren… en de grens te overschrijden van een academisch iets naar een commercieel iets”, vertelt hij vanuit Brisbane aan Guardian Australia.
Het nastreven van winst werd al snel een drijvende kracht achter de manier waarop internet werd ontworpen. Maar pas in 2016 – hetzelfde jaar dat hij de Turingprijs won – lieten de Amerikaanse verkiezingen Berners-Lee zien hoe giftig het internet kan zijn. Twee jaar later vertelde hij aan Vanity Fair dat hij ‘verwoest’ was door het misbruik van internet.
Al 35 jaar schrijft Berners-Lee wat hij beschouwt als ’s werelds eerste blog. Eén bericht, gepubliceerd in juni 2024, wordt gedomineerd door een overvolle kaart van ‘alles op internet’. Het is een herinnering aan de algehele welwillendheid van het internet: van e-mail en Zoom tot gezondheid, podcasts, samenwerking, creativiteit en digitale soevereiniteit: het diagram laat zien dat het internet voor het grootste deel goed is.
Maar aan de linkerkant van het diagram staat een groep rode kleuren, waaronder X, Snapchat, YouTube, ‘manipulatie van feeds voor betrokkenheid’, verslaving, polarisatie, verkeerde informatie en psychische aandoeningen. Deze hoek van het internet, zegt de maker ervan, is ‘geoptimaliseerd voor smerigheid’. Het is extractief en er wordt zwaar gecontroleerd.
“Het is maar een klein deel van het hele internet… maar het probleem is dat mensen veel tijd doorbrengen op (sociale-mediawebsites) omdat ze verslavend zijn”, zegt hij.
Aanmelden: e-mail AU Breaking News
Gegeven het feit dat het altijd mensachtig moest zijn in zijn uitgestrekte connectiviteit, waren de donkere kanten misschien onvermijdelijk.
“Ja en nee”, zegt Berners-Lee. “Er was een soort mantra dat technologie neutraal was en dat mensen goed en slecht waren. Maar in werkelijkheid geldt dat niet voor dingen op internet.
“De manier waarop je een website ontwerpt, zoals Reddit of Pinterest of Snapchat, kan expliciet goed zijn.” Of, ontworpen met betrokkenheid als prioriteit, kan het algoritme expliciet negatief zijn.
Samenwerking en compassie
Het probleem wordt nog verergerd door monopolisering. De dominantie van Facebook en Google is slecht voor de innovatie en slecht voor het internet, zegt hij, omdat monopolies het bouwen van systemen in de weg staan die werkelijk pro-menselijk zijn. Hoeveel bedrijven slaan immers uw (identieke) gegevens op in niet-transparante en incompatibele systemen?
Na de teleurstelling van Berners-Lee tien jaar geleden heeft hij alles geïnvesteerd in een project dat de manier waarop gegevens op internet worden opgeslagen volledig verandert, bekend als het Solid (social linked data) protocol. Het is een activisme dat geworteld is in de macht van mensen, vergelijkbaar met de beginjaren van het internet.
Deze versie van het internet zou de persoonlijke soevereiniteit ter discussie stellen en de controle teruggeven aan de gebruikers.
“Als mensen enthousiast worden, krijgen ze een twinkeling in hun ogen en beginnen ze code te schrijven, alleen voor wat ze zich kunnen voorstellen”, zegt hij over ontwikkelaars die het concept “snappen”.
Hij vergelijkt de ‘pods’ van Solid met rugzakken met gegevens die veilig door elk individu worden bewaard, waardoor ze kunnen kiezen wat ze met bepaalde mensen, bedrijven en organisaties willen delen. Gegevens van het Ministerie van Onderwijs kunnen worden gedeeld met een AI-docent; medische gegevens bij een neef, arts en voedingsdeskundige. De Vlaamse overheid in België behandelt data als een nationaal nutsbedrijf en maakt al gebruik van Solid pods voor haar burgers.
Het is niet nodig dat de Facebooks en X’s van de wereld zich verenigen – De nieuwe systemen zullen naar zijn mening zo empowerend, collaboratief en meelevend zijn dat delen van het hedendaagse internet overbodig zullen worden.
“Bestaande systemen zullen voor een deel verdwijnen, omdat mensen enthousiaster worden over nieuwe systemen”, zegt hij.
“Over de hele wereld kunnen samenwerken met vrienden, familie en collega’s zal iets zijn waar ze uiteindelijk verslaafd aan zullen raken – een veel betere vorm van verslaving.”
Hij is niet de enige die deze problemen wil oplossen. ‘S Werelds eerste verbod op sociale media in Australië – dat verhindert dat jongeren onder de 16 jaar een reeks sites gebruiken, waaronder Snapchat, X, Facebook en YouTube – is een voorlopige oplossing. Ook al is Berners-Lee niet overtuigd.
“Ik ben benieuwd hoe het in Australië gaat, want Er zijn mensen in Groot-Brittannië die dit voorstellen op dezelfde manier, en anderen kunnen volgen”, zegt hij.
“De eerste vraag is of kinderen die specifieke sociale-mediasites zouden moeten gebruiken. Ik denk dat we moeten erkennen dat zaken als berichtendiensten nuttig zijn.”
In plaats daarvan is hij voorstander van smartphones die speciaal voor kinderen zijn ontworpen en die de toegang tot schadelijke sites blokkeren. Hij wijst op de Andere telefoon, ontworpen in samenwerking met Mumsnet-gebruikers, als alternatief voor apparaten die onbeperkte toegang tot sociale media mogelijk maken.
Kunstmatige intelligentie ‘het paard rent weg’
Het is over het onderwerp kunstmatige intelligentie dat zijn optimisme instort.
Berners-Lee gelooft al lang dat kunstmatige intelligentie – die alleen bestaat dankzij het internet en zijn data – het potentieel heeft om de samenleving te transformeren tot ver buiten de grenzen van de betrokken bedrijven. Maar nu is het tijd, zegt hij, om vangrails te plaatsen zodat AI een kracht ten goede blijft – en hij vreest dat deze mogelijkheid aan de mensheid zou kunnen ontglippen.
“Het paard rent weg”, zegt hij over het beteugelen van de ongecontroleerde ontwikkeling en groeiende intelligentie van kunstmatige intelligentie.
Berners-Lee creëerde het web, HTML en HTTP op Cernhet hoofdkwartier van de Large Hadron Collider, aan de rand van Genève. De wetenschappelijke, niet-commerciële aanpak van CERN stond centraal in de manier waarop de technologie werd gedeeld.
“Ik zou graag een Cern voor kunstmatige intelligentie zien, waar de beste wetenschappers samenkomen en kijken of ze een superintelligentie kunnen creëren. En als ze dat kunnen, deze in een systeem kunnen stoppen waar het niet zomaar naar buiten kan komen en mensen kan overtuigen om de wereld door hem te laten regeren.”
Op dit moment zijn we echter, gezien de verdeeldheid die zelfs in die rode hoek van het internet wordt gezaaid, “heel, heel ver verwijderd van een CERN voor kunstmatige intelligentie”, zegt hij.
“We hebben AI ontwikkeld in deze grote bedrijven, maar ook in deze enorme silo’s. Ze kijken niet over hun schouders. Ze zitten daar gewoon, binnen hun bedrijf, kijkend naar hun systeem en proberen het slimmer te maken.
“Ik zie niet de mogelijkheid om op een punt te komen waarop de wetenschappelijke gemeenschap naar AI kan kijken en beslissen of het veilig is of niet.”
Sir Tim Berners-Lee zal spreken De elektriciteitscentrale van Brisbane Donderdag 29 januari en Sydney Operahuis Vrijdag 30 januari
