DUBAI, Verenigde Arabische Emiraten — De hoogste leider van Iran drong er zaterdag op aan dat “de relschoppers op hun plaats moeten worden gezet”. een week van protesten die de Islamitische Republiek hebben geschokt, waardoor de veiligheidstroepen waarschijnlijk het groene licht hebben gekregen om de demonstraties agressief aan te pakken.
De eerste opmerkingen van ayatollah Ali Khamenei, 86, komen op het moment dat het geweld rond demonstraties, aangewakkerd door de worstelende Iraanse economie, minstens tien mensen het leven heeft gekost. De protesten vertonen geen tekenen van stopzetting en voortzetting De Amerikaanse president Donald Trump waarschuwt Iran Vrijdag zei hij dat als Teheran ‘vreedzame demonstranten met geweld doodt’, de Verenigde Staten ‘hen te hulp zullen komen’.
Hoewel het onduidelijk is hoe en of Trump zal ingrijpen, leidden zijn opmerkingen tot een onmiddellijke en boze reactie, waarbij functionarissen uit de theocratie dreigden Amerikaanse troepen in het Midden-Oosten aan te vallen. Ze krijgen ook een nieuw belang nadat Trump zaterdag zei dat het Amerikaanse leger de Venezolaanse president gevangen had genomen Nicola Madurooude bondgenoot van Teheran.
De protesten zijn de grootste in Iran geworden sinds 2022, het jaar van de dood van Mahsa Amini, 22 jaar oud in politiehechtenis leidde tot landelijke demonstraties. De protesten zijn echter nog niet zo wijdverspreid en intens als die rond de dood van Amini, die werd gearresteerd omdat hij de hijab of hoofddoek niet droeg, zoals de autoriteiten wilden.
De staatstelevisie zond de opmerkingen van Khamenei uit voor een publiek in Teheran dat probeerde de zorgen van de Iraniërs die protesteerden tegen de ineenstorting van de rial te scheiden van die van de ‘relschoppers’.
“Wij praten met de demonstranten, ambtenaren moeten met hen praten”, zei Khamenei. “Maar het heeft geen nut om met de relschoppers te praten. De relschoppers moeten op hun plaats worden gezet.”
Hij herhaalde ook de bewering van Iraanse functionarissen dat buitenlandse mogendheden zoals Israël of de Verenigde Staten de protesten aanmoedigden, zonder enig bewijs te leveren. Hij gaf ook “de vijand” de schuld van de ineenstorting van de rial in Iran.
“Een groep mensen die door de vijand is opgehitst of ingehuurd, staat achter handelaars en winkeliers en scandeert leuzen tegen de islam, Iran en de Islamitische Republiek”, zei hij. “Dat is het allerbelangrijkste.”
Tot de paramilitaire gelederen van de Iraanse Revolutionaire Garde behoort ook de volledig vrijwillige Basij-strijdmacht, waarvan de motorrijders protesten zoals de Groene Beweging van 2009 en de demonstraties van 2022 met geweld hebben onderdrukt. De Garde antwoordt alleen op Khamenei.
Er wordt aangenomen dat harde functionarissen in het land hebben aangedrongen op een agressievere reactie op de demonstraties, toen president Masoud Pezeshkian gesprekken zocht om tegemoet te komen aan de eisen van de demonstranten.
Maar dergelijke protesten worden vaak gevolgd door bloedig optreden op het gebied van de veiligheid. Bij protesten tegen de stijgende benzineprijzen in 2019 kwamen naar verluidt meer dan 300 mensen om het leven. Bij een maandenlange onderdrukking van de Amini-protesten in 2022 kwamen meer dan 500 mensen om het leven en werden ruim 22.000 mensen gevangengezet.
“Iran heeft geen georganiseerde binnenlandse oppositie; demonstranten handelen waarschijnlijk spontaan”, zei de Eurasia Group vrijdag in een analyse. “Hoewel de protesten zouden kunnen voortduren of uitbreiden (vooral gezien het feit dat de economische vooruitzichten van Iran somber blijven), handhaaft het regime een groot veiligheidsapparaat en zal het dergelijke afwijkende meningen waarschijnlijk onderdrukken zonder de controle over het land te verliezen.”
Twee sterfgevallen zaterdagavond brachten een nieuw niveau van geweld met zich mee. In Qom, de thuisbasis van de belangrijkste sjiitische seminaries van het land, ontplofte een granaat waarbij een man om het leven kwam, zo meldde de staatskrant IRAN. Ze haalden veiligheidsfunctionarissen aan die zeiden dat de man de granaat droeg om mensen in de stad aan te vallen, ongeveer 130 kilometer ten zuiden van de hoofdstad Teheran.
Online video’s uit Qom lieten naar verluidt ’s nachts branden in de straten zien.
De tweede dood vond plaats in de stad Harsin, ongeveer 370 kilometer ten zuidwesten van Teheran. Daar, zo schrijft de krant, stierf een lid van de Basij, de vrijwillige tak van de Iraanse paramilitaire Revolutionaire Garde, bij een vuurwapen- en mesaanval in de stad in de provincie Kermanshah.
De demonstraties bereikten meer dan 100 locaties in 22 van de 31 provincies van Iran, meldde het Amerikaanse persbureau voor mensenrechtenactivisten.
Bij de protesten, die hun wortels hebben in economische kwesties, zongen demonstranten ook tegen de Iraanse theocratie. Teheran had weinig geluk bij het ondersteunen van zijn economie in de daaropvolgende maanden de juni-oorlog met Israël waarin de Verenigde Staten bombardeerden ook Iraanse nucleaire locaties in Iran.
Iran zei onlangs ja ze verrijken niet langer uranium op welke plek dan ook in het land, in een poging het Westen te laten weten dat het open blijft voor mogelijke onderhandelingen over zijn atoomprogramma om de sancties te versoepelen. Dergelijke gesprekken moeten echter nog plaatsvinden, zoals Trump en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu hebben gedaan waarschuwde Teheran tegen de wederopbouw van zijn atoomprogramma.
