Volgens Iraanse activisten voor digitale rechten is Iran van plan zich permanent af te scheiden van het mondiale internet, zodat alleen mensen die door het regime worden gecontroleerd, online verbinding kunnen maken.
“Er wordt gewerkt aan een vertrouwelijk plan om van internationale internettoegang een ‘overheidsprivilege’ te maken”, vertelt hij relatie van Filterwatch, een organisatie die internetcensuur in Iran monitort, daarbij verwijzend naar een aantal Iraanse bronnen.
“Staatsmedia en regeringswoordvoerders hebben al aangegeven dat dit een permanente verandering is en waarschuwen dat onbeperkte toegang na 2026 niet meer zal terugkeren.”
Volgens het plan zouden Iraniërs die een veiligheidsmachtiging hebben of de overheidscontroles hebben doorstaan, toegang krijgen tot een gefilterde versie van het mondiale internet, zegt Amir Rashidi, leider van Filterwatch. Alle andere Iraniërs zouden alleen toegang krijgen tot het nationale internet: een binnenlands, parallel internet dat geïsoleerd is van de rest van de wereld.
De huidige internetblokkade van Iran begon op 8 januari, na twaalf dagen van escalerende protesten tegen het regime. Duizenden mensen zijn dat geweest gedoodondanks de demonstraties ze lijken te zijn vertraagd onder het gewicht van brute repressie.
Er lekt slechts beperkte informatie het land uit als gevolg van de black-out, wat een van de problemen is de ernstigste internetstoringen in de geschiedenisdie langer duurde dan de Egyptische internet-shutdown in 2011 tijdens de protesten op het Tahrirplein. Een woordvoerder van de regering vertelde hij naar verluidt aan de Iraanse media dat het internationale internet in ieder geval tot Nowruz, het Perzische Nieuwjaar, op 20 maart gesloten zou blijven.
Een voormalig functionaris van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken die zich bezighield met internetcensuur zei dat het idee dat Iran een permanente breuk met het mondiale internet zou proberen te bewerkstelligen ‘plausibel en angstaanjagend’ is, maar ook kostbaar.
“Het is niet uitgesloten dat dit zal gebeuren, maar naarmate deze situaties zich ontvouwen, zal de economische en culturele impact werkelijk enorm zijn. En ze kunnen het overdrijven.”
Rashidi zei: “Het lijkt erop dat (de autoriteiten) tevreden zijn met het huidige niveau van internetconnectiviteit en geloven dat dit soort sluiting hen heeft geholpen de situatie onder controle te houden.”
De huidige sluiting van Iran is het resultaat van een zestien jaar durende poging om de controle van het regime over het internet van het land te consolideren. Eén kant van deze inspanning omvat a verfijnd systeem voor het filteren van internetverkeer, waardoor een select groepje toegang krijgt tot het wereldwijde internet en alle anderen worden geblokkeerd – een praktijk die bekend staat als whitelisting.
Deze witte lijst werd waarschijnlijk mogelijk gemaakt door technologie geëxporteerd uit China, zeiden onderzoekers die zich concentreerden op het Iraanse internet bij Project Ainita en Outline Foundation, die vroegen om niet bij naam genoemd te worden vanwege Iraanse vergelding tegen onderzoekers op het gebied van digitale rechten. Dit wordt mogelijk gemaakt door middleboxes met hoge capaciteit, apparaten die verbinding maken met netwerkkabels om internetverkeer te monitoren en te manipuleren. De systemen die vandaag de dag commercieel beschikbaar zijn, zouden kunnen worden uitgebreid om autoriteiten in staat te stellen het internetverkeer van hele landen te inspecteren, individuele gebruikers te bespioneren en websites, protocollen en sommige VPN-tools te blokkeren.
“In principe is er een censuurapparaat dat op elk netwerk zit, en de overheid kan voorkomen dat verbindingen in welke richting dan ook gaan”, zeiden ze.
De andere kant hiervan is het nationale internet van Iran, dat alleen binnen het land toegankelijk is. Het staat alle Iraniërs toe een handvol websites en applicaties te gebruiken die speciaal door het regime zijn gemaakt, inclusief Iraniërs berichtendienstenonderzoek motorennavigatie-app ea videostreamingdienst vergelijkbaar met Netflix. Het wordt gemonitord en heeft vrijwel geen verbinding met het bredere internet.
Iran werkt sinds 2009 aan een nationaal internet, nadat de autoriteiten het internet kortstondig hadden afgesloten tijdens massaprotesten na de herverkiezing van Mahmoud Ahmadinejad en zich realiseerden dat een totale sluiting extreme kosten met zich mee zou brengen.
“Ze trokken letterlijk de stekker uit het stopcontact zonder na te denken. Ze hadden dit nog nooit eerder gedaan”, aldus onderzoekers van de Outline Foundation en Project Ainita. “En het heeft feitelijk het hele internet ontwricht, en het heeft ook veel dingen aan hun kant beschadigd.”
In 2012 had de overheid dat wel gedaan gevestigd de Hoge Cyberspace Raad en begon plannen te maken voor een gefragmenteerd internet thuis. In de loop van de tijd begonnen de autoriteiten hun afsluiting van het internet te verfijnen, waarbij ze tijdens de protesten van 2012 diensten als Facebook, Twitter en Google blokkeerden, maar andere economisch waardevolle diensten bleven draaien.
De daaropvolgende tien jaar gebruikten de Iraanse autoriteiten een ‘wortel en stok’-aanpak om onlinebedrijven, banken en internetproviders te dwingen hun belangrijkste infrastructuur – datacentra en kantoren – binnen het land te verplaatsen, aldus onderzoekers van Project Ainita en Outline. De autoriteiten gaven belastingvoordelen aan degenen die dat deden en verbood degenen die weigerden in Iran te werken.
In 2015 gebruikte een groep onderzoekers Bitcoin om servers te kopen ruimte in Iran en begon de IP-adresruimte van het land te scannen; het bereik van adressen die zijn toegewezen aan apparaten in een netwerk.
Ze deden een verrassende ontdekking: Iran bouwde een landelijk verbonden internet, volledig gescheiden van de buitenwereld, waarbij dezelfde protocollen werden gebruikt om het interne netwerk van een bedrijfskantoor of thuis te verbinden.
“Het is alsof je op kantoor bestandsservers of HR-systemen hebt, die je, als je naar een coffeeshop gaat, niet kunt bereiken omdat het zich op een intern netwerk bevindt. Het is onmogelijk om de deur uit te gaan”, zei een van de onderzoekers.
Iran is daarin geslaagd. Het nationale internet werkte tijdens de protesten en is nu de enige optie die de meeste Iraniërs hebben om online te gaan. Het zal waarschijnlijk evolueren, maar blijft ontoegankelijk voor externe gebruikers en is niet verbonden met het bredere internet.
De voormalige functionaris van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zei dat de bevoegdheden die Iran de afgelopen dagen heeft getoond, in termen van zijn vermogen om het internet te controleren, aanzienlijk zijn; dan die van andere autoritaire regimes die misschien hetzelfde willen doen.
Maar het valt nog te bezien of Iran erin zal slagen een permanente nieuwe online realiteit te creëren. “De digitale rechtengemeenschap heeft gelijk als ze alarm slaat. Maar de impact hiervan zal zeer ernstig zijn voor de Iraanse autoriteiten, die de verantwoordelijkheid zullen nemen voor deze schade aan hun economie.”
