Japan herstart ’s werelds grootste kerncentrale

Japan heeft een reactor in de grootste kerncentrale ter wereld opnieuw opgestart, bijna vijftien jaar nadat een ramp in de Fukushima-centrale het land dwong al zijn kernreactoren te sluiten.

Reactornr. werd woensdag opnieuw opgestart. 6 van de Kashiwazaki-Kariwa-fabriek, gelegen ten noordwesten van Tokio. Het werd een dag uitgesteld vanwege een alarmstoring en zal naar verwachting volgende maand commercieel gaan opereren.

Dit is het nieuwste deel van de herstart van de Japanse kernenergie, die nog een lange weg te gaan heeft. De zevende reactor zal naar verwachting pas in 2030 worden gereactiveerd, terwijl de overige vijf zouden kunnen worden ontmanteld. Daardoor beschikt de centrale over veel minder capaciteit dan ze ooit had toen alle zeven reactoren operationeel waren: 8,2 gigawatt.

Japan, dat altijd sterk afhankelijk is geweest van de import van energie, was een early adopter van kernenergie. Maar deze ambities werden in 2011 ondermijnd door wat nu wordt herinnerd als een van de ergste kernrampen uit de geschiedenis.

Als gevolg van de krachtigste aardbeving ooit in Japan veroorzaakte de kernsmelting van de reactor in Fukushima Daiichi radioactieve lekken. Het heeft lokale gemeenschappen getraumatiseerd die zijn geëvacueerd en velen zijn niet teruggekeerd ondanks officiële garanties dat het veilig was om dat te doen.

Critici zeggen dat de eigenaar van de fabriek, Tokyo Electric Power Company, oftewel Tepco, onvoorbereid was en dat de reactie van hen en de overheid niet goed gecoördineerd was. Een onafhankelijk regeringsrapport noemde het een “door de mens veroorzaakte ramp” en gaf Tepco de schuld, hoewel een rechtbank later drie van hun leidinggevenden vrijsprak van nalatigheid.

Angst en gebrek aan vertrouwen voedden echter de publieke oppositie tegen kernenergie, en Japan schortte kort na de ramp in Fukushima zijn gehele vloot van 54 reactoren op.

Het land heeft de afgelopen tien jaar geprobeerd deze energiecentrales weer tot leven te wekken, terwijl het zijn schone energiebron wil uitbreiden om in 2050 een netto-nuluitstoot te bereiken.

Sinds 2015 heeft het land 15 van de 33 operationele reactoren opnieuw opgestart. De Kashiwazaki-Kariwa-fabriek is de eerste van Tepco-fabrieken die opnieuw wordt opgestart.

Vóór 2011 was kernenergie goed voor bijna 30% van de Japanse elektriciteit, en het land verwachtte in 2030 tot 50% te kunnen bereiken. Zijn energieplan onthulde vorig jaar een tammer doel: het wil dat kernenergie tegen 2040 in 20% van zijn elektriciteitsbehoefte zal voorzien.

Dit kan ook lastig zijn.

Het mondiale momentum rond kernenergie neemt toe, waarbij het Internationaal Atoomenergieagentschap schat dat de mondiale kernenergiecapaciteit tegen 2050 ruimschoots zou kunnen verdubbelen. In Japan was kernenergie in 2023 goed voor slechts 8,5% van de elektriciteit.

Premier Sanae Takaichi, die afgelopen oktober aantrad, heeft het belang van kernenergie voor de zelfvoorziening van Japan op energiegebied benadrukt. Vooral omdat de vraag naar energie naar verwachting zal toenemen als gevolg van datacenters en de productie van halfgeleiders.

De Japanse leiders en hun energiebedrijven hebben lange tijd aangedrongen op kernenergie. Ze zeggen dat het betrouwbaarder is dan hernieuwbare energie zoals zonne- en windenergie en beter geschikt is voor het bergachtige terrein van Japan. Maar critici beweren dat de nadruk op kernenergie ten koste is gegaan van investeringen in hernieuwbare energie en het terugdringen van de uitstoot.

Nu Japan probeert zijn ambities op het gebied van kernenergie nieuw leven in te blazen, zijn de exploitatiekosten van de reactoren gestegen, deels als gevolg van nieuwe veiligheidscontroles die enorme investeringen vergen van bedrijven die proberen de centrales opnieuw op te starten.

“Kernenergie wordt veel duurder dan ze ooit dachten”, zegt Koppenborg.

De overheid zou de kosten kunnen subsidiëren of ze kunnen doorberekenen aan de consumenten – beide onverteerbare opties voor de Japanse leiders, die de betaalbaarheid van kernenergie al tientallen jaren toejuichen. Een dure energierekening zou de overheid ook kunnen schaden in een tijd waarin gezinnen protesteren tegen de stijgende kosten.

De regering “heeft haar handen gebonden als het gaat om het financieel ondersteunen van kernenergie, tenzij ze bereid is een belangrijk verkoopargument terug te draaien”, zegt Koppenborg.

“Ik denk dat (de heropleving van kernenergie in Japan) een druppel op een hete steen is, omdat het het grotere beeld van de teloorgang van kernenergie in Japan niet verandert.”

Naast de angst voor een nieuwe ramp in Fuksuhima heeft ook een reeks schandalen het vertrouwen van het publiek geschaad.

Vooral de fabriek in Kashiwazaki-Kariwa was bij een aantal van deze gevallen betrokken. In 2023 verloor een van zijn medewerkers een stapel documenten nadat hij deze op het dak van zijn auto had gelegd en deze daar had vergeten voordat hij wegreed. In november werd ontdekt dat iemand anders met vertrouwelijke documenten had geknoeid.

Een woordvoerder van TEPCO zei dat het bedrijf de incidenten heeft gemeld aan de Nuclear Regulatory Authority (NRA), en voegde eraan toe dat het tot doel had het veiligheidsbeheer te blijven verbeteren.

Deze onthullingen zijn “een goed teken” van transparantie, zegt Koppenborg. Maar ze laten ook zien dat “Tepco moeite heeft om zijn manier van werken (en) hoe het veiligheid benadert, te veranderen.”

Eerder deze maand heeft de NRA haar onderzoek naar het herstarten van kernreactoren in de Hamaoka-fabriek van Chubu Electric in centraal Japan opgeschort nadat bleek dat het bedrijf tijdens zijn tests aardbevingsgegevens had gemanipuleerd. Het bedrijf verontschuldigde zich en zei: “We zullen eerlijk en zo volledig mogelijk blijven reageren op de instructies en richtlijnen van de NRA.”

Hisanori Nei, een voormalig hoge ambtenaar op het gebied van nucleaire veiligheid, vertelde de BBC dat hij, hoewel hij “verrast” was door het Hamaoka-schandaal, van mening was dat de zware boete die aan de exploitant werd opgelegd, andere bedrijven ervan had moeten weerhouden hetzelfde te doen.

“Elektriciteitsbedrijven moeten het belang erkennen van het niet vervalsen van gegevens”, zei hij, eraan toevoegend dat de autoriteiten schuldige bedrijven zullen “berispen en straffen”.

Wat er in Fukushima gebeurde, zorgde ervoor dat de Japanse publieke opinie zich keerde tegen wat werd geprezen als een goedkope en duurzame vorm van energie.

Duizenden inwoners hebben class action-rechtszaken aangespannen tegen Tepco en de Japanse regering, waarbij ze schadevergoeding eisen voor materiële schade, emotioneel leed en gezondheidsproblemen die naar verluidt verband houden met blootstelling aan straling.

Volgens een peiling van het Pew Research Center vond 44 procent van de Japanners in de weken na de ramp van maart 2011 dat het gebruik van kernenergie moet worden verminderd. Dit cijfer steeg naar 70% in 2012. Maar uit peilingen van de Japanse zakenpublicatie Nikkei in 2022 bleek dat meer dan 50% van de mensen kernenergie zou steunen als de veiligheid gegarandeerd was.

Maar er is angst en wantrouwen. In 2023 komt er behandeld radioactief water vrij uit de kerncentrale van Fukushima Daiichi heeft zowel in binnen- als buitenland angst en woede veroorzaakt.

En velen blijven nog steeds gekant tegen het herstarten van kerncentrales. In december verzamelden honderden demonstranten zich buiten de prefectuurvergadering van Niigata, waar Kashiwazaki-Kariwa is gevestigd, om hun bezorgdheid over de veiligheid te uiten.

“Als er iets met de centrale zou gebeuren, zouden wij degenen zijn die de gevolgen zullen dragen”, zei een demonstrant tegen Reuters.

Vorige week, vóór de herstart van Kashiwazaki-Kariwa, verzamelde zich een kleine menigte voor het hoofdkantoor van Tepco om opnieuw te protesteren.

Sinds Fukushima zijn de nucleaire veiligheidsnormen aangescherpt. De NRA, een overheidsorgaan opgericht in 2012, houdt nu toezicht op de herstart van de kerncentrales van het land.

Bij Kashiwazaki-Kariwa werden 15 meter hoge dammen gebouwd om te beschermen tegen grote tsunami’s; Waterdichte deuren beschermen nu de kritieke apparatuur van de faciliteit.

“Op basis van nieuwe veiligheidsnormen zouden de Japanse kerncentrales zelfs een soortgelijke aardbeving en tsunami als die van 2011 kunnen overleven”, zegt Nei, de voormalige topfunctionaris voor nucleaire veiligheid.

Maar wat dr. Florentine Koppenborg, een senior onderzoeker aan de Technische Universiteit van München, zorgen baart, is: “Ze bereiden zich voor op het ergste dat ze in het verleden hebben gezien, maar niet op wat gaat komen.”

Sommige deskundigen maken zich zorgen dat dit beleid niet voldoende gepland is om rekening te houden met de stijgende zeespiegel als gevolg van de klimaatverandering, of met de mega-aardbeving die Japan eens in de eeuw had voorspeld.

“Als het verleden zich herhaalt, is Japan supergoed voorbereid”, zegt Koppenborg. “Als er iets echt onverwachts gebeurt en er een tsunami komt die groter is dan verwacht, weten we het niet.”