Europese landen komen dichter bij een breed verbod op sociale media voor kinderen, ook al blijven er vragen bestaan over de manier waarop dit moet worden geïmplementeerd en het risico van een nieuwe strijd met Amerikaanse technologiegroepen.
Nu Frankrijk voorop loopt en dicht bij het aannemen van een wet hebben Spanje, Griekenland, Nederland en Denemarken ook gezegd dat ze actie zullen ondernemen om jongeren weg te houden van platforms als TikTok, Instagram en
Maar eerdere pogingen om onlineplatforms te reguleren zijn mislukt vanwege de vele manieren waarop ze kunnen worden omzeild. Initiatieven in Frankrijk en de Verenigd Koninkrijk dat de beperkte toegang van minderjarigen tot pornografische sites grotendeels is omzeild met virtuele particuliere netwerken die de locaties beschermen, terwijl sommige bedrijven hebben geweigerd hieraan gehoor te geven.
Clara Chappaz, de Franse ambassadeur voor digitale zaken, vertelde de FT dat als genoeg landen controles op sociale media zouden implementeren, de gewoonten van kinderen zouden evolueren, zelfs als de maatregelen onvolmaakt waren.
“De beste manier om effectief te zijn is dat landen dit samen doen. Het is net als met sigaretten: uiteindelijk was er een omslagpunt”, zei hij, eraan toevoegend dat de Franse regels inzake porno de blootstelling van minderjarigen hebben gehalveerd.
“Als een verbod slechts gedeeltelijk werkt, is het nog steeds de moeite waard. Verplichte veiligheidsgordels hebben het aantal dodelijke slachtoffers tijdens het rijden aanzienlijk verminderd, ook al dragen sommige mensen ze nog steeds niet.”
De beweging om sociale media onder kinderen te beperken komt omdat wetenschappers hebben ontdekt dat het gebruik ervan gepaard gaat met een hoger risico op depressie en angst, eenzaamheid en lichaamsdysmorfie. Ouders zijn ook bezorgd dat pesten vaak voorkomt en moeilijk te volgen is op dergelijke apps.
Vorig jaar, Australië uitgegeven ’s werelds eerste verbod op sociale media voor kinderen onder de 16 jaar. Sinds december moeten bedrijven leeftijdscontroles uitvoeren of riskeren ze boetes tot 50 miljoen dollar (33 miljoen dollar) voor systematische overtredingen.
Hoewel de wet zich nog in de beginfase bevindt, zijn er uitdagingen op het gebied van de handhaving ontstaan doordat jonge gebruikers overstappen naar verschillende nog niet gedekte sociale-media-apps of frauduleuze leeftijdscontroles.
De Australische regering zegt dat het verbod werkt, aangezien technologiebedrijven 4,7 miljoen accounts hebben verwijderd waarvan is vastgesteld dat ze toebehoren aan kinderen, maar geeft toe dat het jaren zal duren voordat het regime volledig wordt gehandhaafd.
In tegenstelling tot Australië zou het regelgevingskader van de EU de handhaving kunnen bemoeilijken, aangezien Brussel, en niet de nationale hoofdsteden, het enige orgaan is dat via de Digital Services Act sancties kan opleggen aan de grootste sociale-mediaplatforms. Critici waarschuwen dat nationale regels ineffectief kunnen blijken, waardoor het vertrouwen van het publiek in gevaar komt.
Naarmate het momentum voor strengere beperkingen groeit, is het verzet van de technologiesector openlijk geworden en is er gebroken met het traditioneel discrete lobbywerk in Brussel.
Europa en de Verenigde Staten maken ook meer in het algemeen ruzie over het digitale beleid, nu de Amerikaanse president Donald Trump met vergelding dreigt als het blok nog meer boetes, belastingen of regelgeving oplegt.
Toen de Spaanse premier Pedro Sánchez deze week beloofd om kinderen te verbieden van sociale media – waarbij de platforms werden beschuldigd van ‘verslaving, misbruik, pornografie, manipulatie, geweld’ – kreeg een furieuze reactie van Elon Musk. “Dirty Sánchez is een tiran en een verrader van het Spaanse volk”, schreef Musk op X, zijn sociale netwerk.
Pavel Durov, de oprichter van de gecodeerde berichtenapp Telegram, stuurde een bericht naar alle Spaanse gebruikers waarin hij hen waarschuwde dat Sánchez “Spanje in een toezichtstaat zou kunnen veranderen onder het mom van bescherming.”
“Het gaat niet alleen om kinderen: het vereist dat platforms strikte controles gebruiken, zoals identiteitsdocumenten of biometrische gegevens… waardoor de anonimiteit wordt uitgehold en de deur wordt geopend voor massale gegevensverzameling”, voegde de Russische miljardair eraan toe, naar wie door Frankrijk een onderzoek wordt ingesteld vanwege beschuldigingen dat Telegram de digitale regelgeving heeft overtreden.
In Brussel en de nationale hoofdsteden lobbyen technologiebedrijven als Meta en TikTok tegen algeheel verbod, met het argument dat dit een bot antwoord is op de zorgen van ouders en dat bestaande beschermingsmaatregelen, zoals beperkte accounts voor tieners, voldoende zijn.
Ze waarschuwen dat verboden het risico inhouden dat kinderen naar niet-gereguleerde platforms worden geduwd, en Meta heeft betoogd dat leeftijdsverificatie moet worden afgehandeld op het niveau van het besturingssysteem of de app store.
Ongeacht de druk van de industrie heeft het groeiende momentum onder landen als Frankrijk en Spanje – gedreven door sterke publieke steun – de Europese Commissie gedwongen om doortastender op te treden. Het debat concentreerde zich op leeftijdsgrenzen en verificatiemethoden, die lang werden beschouwd als de zwakke schakel in de bescherming van minderjarigen online.
Dit markeert een verandering ten opzichte van slechts een paar jaar geleden, toen Frankrijk een wet goedkeurde die de toegang tot sociale media voor kinderen onder de 15 jaar beperkte en toestemming van de ouders vereiste, maar die door Brussel werd geblokkeerd omdat hij in strijd was met de DSA.
Deze keer zei Chappaz dat Frankrijk nauw overleg had gepleegd met de commissie: “We zijn deze keer heel voorzichtig geweest, zodat onze wet van toepassing was.”
Maar er blijven verdeeldheid bestaan tussen de EU-landen en binnen de Commissie over hoe ver te gaan.
Voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, sprak haar krachtige steun uit en zei afgelopen september dat ze de Australische beperkingen in de gaten hield “om te zien welke volgende stappen we in Europa kunnen zetten”, en voegde eraan toe dat “ouders, en niet algoritmen, onze kinderen moeten opvoeden”.
Het Europese technologiehoofd Henna Virkkunen steunde in plaats daarvan de toepassing van bestaande wetgeving om kinderen te beschermen, erop wijzend dat verschillende landen verschillende gevoeligheden hebben met betrekking tot leeftijdsgrenzen.
De meeste sociale mediaplatformen hanteren al een minimumleeftijd van 13 jaar, maar de aanvraag is gebaseerd op een eigen verklaring.
Frankrijk is van plan websites te verplichten leeftijdsverificatie uit te voeren, zoals Australië heeft gedaan, maar sommigen pleiten in plaats daarvan voor zogenaamde app store-gebaseerde oplossingen die jongeren onder de 16 jaar zouden dwingen hun leeftijd te verifiëren via Apple of Google in plaats van via elke afzonderlijke app. Het zou ook de overdracht van persoonsgegevens beperken.
De commissie ontwikkelt een prototype van een app voor leeftijdsverificatie die het voor jongeren moeilijker zou maken om beperkingen te omzeilen met behulp van VPN’s of andere oplossingen.
Dariusz Standerski, staatssecretaris bij het Poolse ministerie van Digitale Zaken, zei dat een dergelijke systeembrede aanpak beter zou zijn. “Ik wil een wet hebben die kan worden afgedwongen. Anders is het alleen maar theorie”, zei hij.
Mobile-Free Adolescent, een Spaanse vereniging van bezorgde ouders, verwelkomde Europa’s nieuwe ‘duidelijke wil om te reguleren’, zei woordvoerster Noemí Puigdellivol, hoewel de groep zwaardere strafrechtelijke straffen voor niet-naleving steunt.
“Als er politieke wil is, geloven wij dat zij (Europa) daartoe in staat zullen zijn.”
Aanvullende berichtgeving door Carmen Muela in Madrid
