Twee jaar geleden, landen over de hele wereld stel een doel om “fossiele brandstoffen op een eerlijke, ordelijke en rechtvaardige manier in de energiesystemen achter te laten”. Het plan inbegrepen driedubbele capaciteit voor hernieuwbare energie en dubbele winst op het gebied van energie-efficiëntie tegen 2030: Belangrijke stappen om de klimaatverandering te vertragen terwijl de energiesector zich herstelt ongeveer 75% van de mondiale CO2-uitstoot die de planeet opwarmen.
De wereld boekt vooruitgang: Meer dan 90% van de nieuwe elektrische capaciteit die in 2024 werd toegevoegd, was afkomstig van hernieuwbare energiebronnen, en dat gebeurde ook in 2025 vergelijkbare groei.
Echter, productie van fossiele brandstoffen het is ook zo nog steeds aan het uitbreiden. En de Verenigde Staten, de wereld toonaangevende fabrikant van zowel olie als aardgas, het is tijd agressieve druk uitoefenen op landen doorgaan met het kopen en verbranden van fossiele brandstoffen.
De energietransitie had niet het hoofdonderwerp moeten zijn van de ontmoeting tussen wereldleiders en onderhandelaars Klimaattop van de Verenigde Naties 2025, COP30in november in Belém, Brazilië. Maar het stond van begin tot eind in het middelpunt van de belangstelling en vestigde de aandacht op het aanhoudende geopolitieke energiedebat in de echte wereld en op wat er op het spel staat.
De Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva opende de conferentie waarin wordt opgeroepen tot het opstellen van een formele routekaartin wezen een strategisch proces waaraan landen zouden kunnen deelnemen om “de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te overwinnen”. Er zou een mondiaal besluit nodig zijn om fossiele brandstoffen om te zetten in daden.
Meer dan 80 landen hebben dat gezegd steunde het ideevariërend van kwetsbare kleine eilandstaten zoals Vanuatu, die land en levens verliezen door de stijgende zeespiegel en intensere stormen, tot landen als Kenia die zakelijke kansen zien in schone energie, tot Australië, een groot land dat fossiele brandstoffen produceert.
Oppositie, onder leiding van de olie- en gasproducerende landen van de Arabische GroepIk heb in de definitieve overeenkomst van de klimaatconferentie geen melding gemaakt van een ‘routekaart’ voor de energietransitie, maar de aanhangers gaan vooruit.
Ik was in Belém voor COP30 en volg de ontwikkelingen op de voet als voormalig speciaal gezant voor klimaat en hoofd van de delegatie voor Duitsland en senior lid van de Fletcher School aan de Tufts Universiteit. Het dispuut over de vraag of een routekaart moet worden ontwikkeld laat zien hoe landen die afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen eraan werken de transitie te vertragen en hoe anderen zichzelf positioneren om te profiteren van de groei van hernieuwbare energie. En het is een belangrijk gebied om in de gaten te houden in 2026.
De strijd tussen elektrostaten en petrostaten
Braziliaanse diplomaat en Voorzitter van COP30 André Aranha Corrêa do Lago heeft beloofd om in 2026 leiding te geven aan een initiatief twee wegenkaarten maken: een over het stoppen en terugdraaien van ontbossing en een andere over het op een rechtvaardige, ordelijke en rechtvaardige manier achterlaten van fossiele brandstoffen in energiesystemen.
Hoe deze plattegronden er uit gaan zien is nog niet duidelijk. Ze zullen zich waarschijnlijk richten op een proces waarin landen kunnen discussiëren en debatteren over de manier waarop ze de ontbossing kunnen terugdraaien en fossiele brandstoffen geleidelijk kunnen afschaffen.
In de komende maanden is Corrêa van plan bijeenkomsten op hoog niveau te beleggen van wereldleiders, waaronder producenten en consumenten van fossiele brandstoffen, internationale organisaties, industrieën, werknemers, wetenschappers en belangengroepen.
Wil de routekaart geaccepteerd en bruikbaar zijn, dan zal het proces mondiale marktvraagstukken moeten aanpakken die verband houden met vraag en aanbod, evenals met gelijkheid. In sommige landen die fossiele brandstoffen produceren bijvoorbeeld Inkomsten uit olie, gas en steenkool vormen de belangrijkste bron van inkomsten. Hoe kan dit de weg voorwaarts zijn voor de landen die hun economieën zullen moeten diversifiëren?
Nigeria is een interessante casus voor het afwegen van die vraag.
De olie-export levert consequent het grootste deel van de inkomsten van Nigeria, goed voor ongeveer 80% tot ruim 90% van de totale overheidsinkomsten en deviezeninkomsten. Tegelijkertijd min of meer 39% van de bevolking van Nigeria heeft geen toegang tot elektriciteit en vertegenwoordigt het hoogste percentage mensen zonder elektriciteit van welk land dan ook. En Nigeria beschikt over overvloedige hernieuwbare energiebronnen in het hele land die grotendeels onaangeboord zijn: zonne-energie, waterkracht, geothermie en windenergie, wat nieuwe kansen biedt.
Hoe een routekaart eruit zou kunnen zien
In Belém spraken vertegenwoordigers over het creëren van een routekaart die gebaseerd was op wetenschap en in lijn was met de wetgeving Klimaatakkoord van Parijsen zou verschillende trajecten omvatten om een rechtvaardige transitie te bewerkstelligen voor regio’s die afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen.
Enige inspiratie om landen die fossiele brandstoffen produceren te helpen bij de overgang naar schonere energie zou uit Brazilië en Noorwegen kunnen komen.
In Brazilië vroeg Lula zijn ministeries om richtlijnen op te stellen een routekaart ontwikkelen om de afhankelijkheid van Brazilië van fossiele brandstoffen geleidelijk te verminderen en een manier te vinden om de veranderingen financieel te ondersteunen.
Zijn decreet vermeldt specifiek de oprichting van een energietransitiefonds, dat zou kunnen worden ondersteund door overheidsinkomsten uit olie- en gasexploratie. Hoewel Brazilië het afschaffen van fossiele brandstoffen steunt, is het ook een grote olieproducent en onlangs nieuwe proefboringen goedgekeurd nabij de monding van de Amazone.
Het is Noorwegen, een grote olie- en gasproducent oprichting van een formele transitiecommissie bestuderen en plannen maken voor de transitie van de Noorse economie naar een transitie van fossiele brandstoffen, waarbij de nadruk vooral wordt gelegd op de manier waarop de Noorse beroepsbevolking en natuurlijke hulpbronnen effectiever kunnen worden gebruikt om nieuwe en andere banen te creëren.
Beide landen zijn nog maar net begonnen, maar hun werk zou kunnen helpen de weg naar andere landen te wijzen en een mondiaal routekaartproces vorm te geven.
De Europese Unie heeft een aantal beleidsmaatregelen en wetten geïmplementeerd die hierop gericht zijn de vraag naar fossiele brandstoffen terugdringen. Het heeft een doelstelling dat 42,5% van de energie uit hernieuwbare bronnen komt tegen 2030. En de zijne EU-emissiehandelssysteemdie consequent de uitstoot vermindert die bedrijven kunnen uitstoten, zal binnenkort worden uitgebreid tot huisvesting en transport. Het emissiehandelssysteem omvat al de energieproductie, de energie-intensieve industrie en de burgerluchtvaart.
Er wordt een groei van fossiele brandstoffen en hernieuwbare energie verwacht
In de Verenigde Staten heeft de regering-Trump duidelijkheid verschaft door zijn politieke ontwikkeling EN diplomatie die de tegenovergestelde aanpak nastreeft: het behoud van fossiele brandstoffen als de belangrijkste energiebron voor de komende decennia.
Het Internationaal Energieagentschap verwacht nog steeds hernieuwbare energie sneller groeien dan welke andere grote energiebron dan ook in alle toekomstscenario’s, omdat de lagere kosten van hernieuwbare energie het in veel landen een aantrekkelijke optie maken. Wereldwijd voorspelt het agentschap dat investeringen in hernieuwbare energie in 2025 zullen zijn het dubbele van die van fossiele brandstoffen.
Tegelijkertijd nemen echter ook de investeringen in fossiele brandstoffen toe, naast de snelle groei van de energievraag.
De World Energy Outlook van het IEA beschrijft een sterke stijging van de nieuwe financiering voor projecten op het gebied van vloeibaar aardgas (LNG) in 2025. Er wordt nu verwacht dat dit 50% toename van het wereldwijde LNG-aanbod tegen 2030 zal ongeveer de helft daarvan uit de Verenigde Staten komen. De World Energy Outlook merkt echter op dat “er nog steeds vragen bestaan over waar al het nieuwe LNG naartoe zal gaan” zodra het geproduceerd is.
Waar u op moet letten
De dialoog over de routekaart van Belém en hoe deze de behoeften van landen in evenwicht brengt, zal reflecteren op het vermogen van de wereld om de klimaatverandering te beheersen.
Corrêa is van plan eind 2026 verslag uit te brengen over zijn voortgang op de volgende jaarlijkse VN-klimaatconferentie, COP31. De conferentie zal worden georganiseerd door Turkije, maar Australië, dat de roep om een routekaart heeft gesteund, zal onderhandelingen voeren.
Als er meer tijd is om te bespreken en voor te bereiden, zou COP31 de transitie van fossiele brandstoffen misschien wel weer in de mondiale onderhandelingen kunnen brengen.
Jennifer Morgan is senior fellow bij het Centre for International Environment and Resource Policy en het Climate Policy Laboratory van Tufts Universiteit.
Dit artikel is opnieuw gepubliceerd van Het gesprek onder een Creative Commons-licentie. Lees de origineel artikel.
