Als je ooit hebt overwogen meditatie beoefenenje gelooft misschien dat je moet ontspannen, ademen en je geest moet zuiveren van afleidende gedachten. Beginners hebben de neiging om meditatie te beschouwen als de hersenen in rust, maar een nieuwe internationale studie concludeert dat deze eeuwenoude praktijk precies het tegenovergestelde is: meditatie is een toestand van intense hersenactiviteit die de hersendynamiek diepgaand verandert.
Onderzoekers van de Universiteit van Montreal en de Italiaanse Nationale Onderzoeksraad rekruteerden twaalf monniken uit de Thaise bostraditie in Santacittarāma, een boeddhistisch klooster buiten Rome. In een laboratorium in Chieti-Pescara analyseerden wetenschappers de hersenactiviteit van deze meditatiebeoefenaars met behulp van magneto-encefalografie (MEG), een technologie die in staat is de elektrische signalen van de hersenen met grote precisie vast te leggen.
Het onderzoek concentreerde zich op twee klassieke vormen van meditatie: Samatha, een techniek die zich richt op aanhoudende aandacht voor een specifiek doel, vaak op een gestage ademhaling, met als doel de geest te stabiliseren en een diepe staat van kalmte en concentratie te bereiken, en Vipassana, die is gebaseerd op de gelijkmoedige observatie van sensaties, gedachten en emoties wanneer ze opkomen om mentale helderheid en een dieper begrip van ervaringen te ontwikkelen.
“Bij Samatha wordt het aandachtsveld smaller, een beetje zoals de straal van een zaklamp wordt versmald; bij Vipassana wordt de straal juist breder”, legt Karim Jerbi uit, hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Montreal en een van de co-auteurs van het onderzoek. “Beide praktijken maken actief gebruik van aandachtsmechanismen. Hoewel Vipassana uitdagender is voor beginners, worden de twee technieken in mindfulnessprogramma’s vaak afwisselend beoefend.”
De onderzoekers registreerden meerdere indicatoren van de hersendynamiek, waaronder neurale oscillaties, metingen van de signaalcomplexiteit en parameters die verband houden met de zogenaamde ‘kriticiteit’, een concept ontleend aan de statistische natuurkunde en twintig jaar lang toegepast op de neurowetenschappen. Criticality beschrijft systemen die efficiënt opereren op de grens tussen orde en chaos en wordt in de neurowetenschappen beschouwd als een optimale toestand voor informatieverwerking in een gezond brein.
“Een brein dat geen flexibiliteit heeft, past zich slecht aan, terwijl te veel chaos tot storingen kan leiden, zoals bij epilepsie”, legt Jerbi uit in een artikel. persbericht. “Op het kritieke punt zijn neurale netwerken stabiel genoeg om informatie betrouwbaar te verzenden, maar toch flexibel genoeg om zich snel aan nieuwe situaties aan te passen. Deze balans optimaliseert de verwerkings-, leer- en reactiecapaciteit van de hersenen.”
Tijdens het experiment werd de hersenactiviteit van de monniken geregistreerd door een MEG-systeem met hoge resolutie, terwijl ze afwisselden tussen soorten meditatie met korte rustperioden ertussen. De gegevens werden vervolgens verwerkt met geavanceerde signaalanalyse en machine learning-tools om verschillende indicatoren van neurale complexiteit en dynamiek te extraheren.
Zoek een balans
Resultaten gepubliceerd in het tijdschrift Neuroscience of Consciousness laten zien dat beide vormen van meditatie de complexiteit van hersensignalen vergroten vergeleken met een rustend brein. Deze bevinding suggereert dat de hersenen tijdens meditatie niet simpelweg kalmeren, maar eerder in een dynamische, informatierijke staat terechtkomen. Tegelijkertijd observeerden onderzoekers wijdverbreide reducties in sommige parameters die verband houden met de mondiale organisatie van neurale activiteit.
Een van de meest verrassende resultaten in de analyse van de kriticiteitsafwijkingscoëfficiënt liet een duidelijk onderscheid zien tussen Samatha en Vipassana. Dit geeft aan dat, hoewel beide praktijken de complexiteit van de hersenen vergroten, ze dit doen via verschillende dynamische configuraties, consistent met hun subjectieve ervaringen. Met andere woorden: Vipassana brengt de beoefenaar dichter bij de balans tussen stabiliteit en flexibiliteit, terwijl Samatha een wat stabielere en meer gefocuste staat teweegbrengt. Volgens onderzoekers geldt dat hoe dichter de hersenen bij deze kritieke evenwichtstoestand komen, hoe responsiever en efficiënter ze werken. Dit komt bijvoorbeeld tot uiting in een groter vermogen om van taak te wisselen of informatie op te slaan.
