Nu 2026 nog maar net begint, zijn de straten van Teheran, Mashhad, Isfahan en tientallen andere steden in Iran getuige van een golf van protesten die op 28 december uitbrak in de bazaar van Teheran, veroorzaakt door een historische ineenstorting van de rial.
Hoewel de rapporten zich concentreerden op de afschaffing van de valutasubsidies en de stijgende kosten van basisbehoeften, werd de frontlinie niet uitsluitend bezet door de minder bevoorrechten.
Er is een wijdverbreide en provocerende aanwezigheid van een “middenklasse die onder de armoedegrens is geduwd” en van een “Generatie Z die van elke toekomst is beroofd”.
Volgens veel analisten is dit niet de klassieke broodrevolutie van de 20e eeuw. Het is een ‘opstand van de gedeclasseerden’.
Dit zijn individuen wier opleiding, vaardigheden en cognitieve normen tot de mondiale middenklasse behoren, maar wier economische realiteit hen tot een diepgewortelde strijd om het dagelijkse overleven heeft gedwongen.
Ze gingen niet alleen de straat op voor goedkoper brood. Zij claimen hun recht op een toekomst.
De grote downgrade: statuswoede
Iran ervaart een fenomeen dat sociologen ‘The Great Downgrade’ noemen.
Volgens officiële statistieken kunnen fulltime professionals zoals software-ingenieurs, artsen en kunstenaars zich, onder druk van een daling van de koopkracht van de overheid met 94% en een stijging van de wisselkoers van de Amerikaanse dollar op de vrije markt met 3.319% in de afgelopen acht jaar, geen bescheiden appartement of een nieuwe laptop veroorloven.
In deze context hebben individuen niet hun culturele identiteit verloren, maar hun sociale positie, verteerd door chronische inflatie.
Gevangen in een ‘heden zonder toekomst’
In een functionele economie is tijd een bondgenoot: je werkt, spaart en gaat op weg naar doelen als het kopen van een huis of het verbeteren van je opleiding.
In Iran is tijd de vijand.
Wanneer de inflatie de besparingen overtreft, geldt: hoe sneller u rent, hoe verder u verwijderd raakt van uw ambities. Deze generatie zit gevangen in een ‘tijdelijk keurslijf’, waarin alle energie wordt besteed aan onmiddellijk overleven, waardoor er geen psychologische ruimte overblijft om zich een betere toekomst voor te stellen.
Gedegradeerd worden betekent dat je in een omgekeerde tijdmachine wordt gedwongen. De Iraanse middenklasse voelt zich verbannen naar de afgelopen decennia.
Aankopen die tien jaar geleden routine waren, zoals een goedkope auto, een internationale reis of het vervangen van digitale apparaten, zijn onbereikbare luxe geworden.
Dit gevoel van achteruitgang genereert, naarmate de wereld vooruitgaat, een diepgaande ‘statuswoede’.
Wanneer ‘normaliteit’ luxe wordt
De kosten van een ‘normaal leven’, inclusief snel internet, toegang tot mondiale media, persoonlijke kledingkeuze en werkzekerheid, zijn zo dramatisch gestegen dat het in feite een luxe is geworden.
Demonstranten erkennen dat zij de prijs betalen voor de levensstandaard van de 21e eeuw, terwijl zij een levenskwaliteit uit vervlogen tijden ervaren.
Onder de ‘overlevingsvloer’ komen
Terwijl de middenklasse rouwt om het verlies aan kwaliteit van leven, strijden gemarginaliseerde groepen voor biologische overleving.
Door de torenhoge prijzen van essentiële goederen zoals huisvesting en eiwitten worden velen buiten de sociale cyclus gehouden. Fenomenen zoals het slapen op gehuurde daken weerspiegelen de ineenstorting van het overlevingsplan.
Een regering die in 1979 aan de macht kwam met de belofte de minder bevoorrechten (mostazafin) te steunen, wordt nu in 2026 gezien als de meest brutale vorm van vriendjeskapitalisme.
Een kleine groep individuen die nauw verbonden zijn met de overheid pronkt met luxe auto’s en een weelderige levensstijl op sociale media, terwijl ze ascese prediken aan het publiek.
Deze harde demonstratie transformeerde armoede in politiek onrecht.
De alliantie ‘lege magen, volle geesten’
Bij klassieke revoluties kiest de middenklasse vaak de kant van de staat, uit angst voor chaos.
In het huidige Iran ziet de middenklasse zichzelf echter als een ander slachtoffer van hetzelfde systeem.
Wanneer een arbeider die zes maanden niet betaald heeft naast een student staat die weet dat er na zijn afstuderen geen baan op hem wacht, ontstaat er een ‘wederzijdse dialoog van lijden’, die een verenigde nationale beweging voedt.
Klassieke revoluties vroegen zich af: “Wie zal regeren?” De protesten van vandaag vragen zich af: “Hoe kunnen we leven?”
De eisen voor een normaal leven, vrij internet en een stabiele munt zijn geen onderhandelingen om politieke macht, het zijn eisen om ademruimte.
Een compromis sluiten is uiterst moeilijk omdat het politieke systeem heeft aangetoond dat het bereid is de ‘normaliteit’ van de burgers voor onbepaalde tijd op te offeren om zijn ideologische dogma’s te behouden.
Staatssubsidies en liefdadigheidsdonaties kunnen niet langer de vernedering verzachten van een volk dat erkent dat zijn armoede voortkomt uit politiek wanbeheer en niet uit een gebrek aan middelen.
Waar de wereld getuige van is, is geen cyclische verstoring, maar de opkomst van een nieuw politiek model.
Deze beweging wordt geleid door een mondiaal verbonden generatie en een verwoeste middenklasse die tot dezelfde conclusie zijn gekomen: de kosten van stilte zijn nu groter dan de kosten van protest.
Het doel is niet om de ene ideologie door de andere te vervangen, maar om een alomvattende staatsideologie te vervangen door de radicale mogelijkheid van een ‘normaal leven’ en een zichtbare toekomst.
