NUUK, Groenland — Een jaar geleden, slechts enkele dagen voordat Donald Trump weer aan de macht kwam, was hij het hoofd van de Deense Volkspartij Ik maakte een reis naar Mar-a-Lago. Morten Messerschmidt dacht dat hij en Trump een gemeenschappelijke visie deelden over de gevaren van de Europese integratie. Samen, zo zei hij destijds tegen de lokale media, zouden ze het Westen weer groot kunnen maken.
In Europa dacht Messerschmidt, net als in de Verenigde Staten, dat het ‘nationale suverænitet’ – nationale soevereiniteit – was die door de eeuwen heen grote en kleine landen de middelen had gegeven om hun eigen cultuur, tradities en instellingen op te bouwen. Dit zijn de waarden die conservatieve bewegingen op het hele Europese continent proberen te beschermen.
Maar Messerschmidt bevindt zich nu in de verdediging. De extreemrechtse politicus distantieert zich plotseling van een Amerikaanse president die het afgelopen jaar af en toe agressieve stappen heeft ondernomen om Groenland te annexeren, waarbij hij zich richt op de Deense grenzen die al zo’n 300 jaar bestaan.
Trump trok zich deze week terug van militaire dreigementen tegen het eiland. “Het is overal toegankelijk, er komt geen einde aan”, zei hij donderdag in een interview met Fox Business. Op de vraag of hij nog steeds van plan was het eiland te verwerven, antwoordde Trump: “Het is mogelijk. Alles is mogelijk.”
Ondanks de fixatie van Trump op Groenland sinds zijn eerste termijn, weigerde hij afgelopen januari een ontmoeting met Messerschmidt in Mar-a-Lago. De Deense politicus besprak de kwestie in plaats daarvan met Marla Maples, de ex-vrouw van de president.
“Mij afbeelden als iemand die een ander doel dient dan Denemarken, en die sympathiseert met bedreigingen voor ons koninkrijk, is niet gezond”, schreef Messerschmidt dit weekend op Facebook. “Het is laster.”
De Deense Volkspartij is een van de vele extreemrechtse groepen in heel Europa die zich hebben aangesloten bij de MAGA-beweging van Trump in haar fervente verzet tegen immigratie en aanverwante kwesties, en plotseling in opstand komen tegen een regering die zij ooit als een ideologische bondgenoot beschouwde.
De stappen van de president dwingen hen nu om hun alliantie met Trump te verzoenen met een kernprincipe van politiek rechts, namelijk dat nationalisme grotendeels wordt bepaald door mensen en in historische tijdsperioden wordt geplaatst – of zoals Trump tijdens zijn campagne vaak zei: ‘zonder grens is er geen land.’
“Donald Trump heeft een fundamentele verkiezingsbelofte geschonden, namelijk zich niet met andere landen te bemoeien”, zei Alice Weidel, medeleider van de extreemrechtse Duitse partij Alternative für Deutschland (AfD), in Berlijn. Zijn collega voegde eraan toe: “Het is duidelijk dat de methoden van het Wilde Westen moeten worden afgewezen.”
Het uiteenvallen zou de doelstellingen van de regering-Trump voor een conservatiever, op de Republikeinen gericht toekomstig Europa in gevaar kunnen brengen – een plan dat steunde op het versterken van dezelfde partijen die nu hun banden met de president in twijfel trekken.
In zijn nationale veiligheidsstrategieHet Witte Huis, dat in november werd gepubliceerd, zei dat het “weerstand zou cultiveren tegen het huidige traject van Europa binnen de Europese naties”, in de hoop het “vertrouwen in zichzelf als een Europese beschaving en westerse identiteit” te herstellen.
En het is onduidelijk of het besluit van de president om zijn meest agressieve dreigementen terug te draaien voldoende is om de diplomatieke schade te beperken. “Het proces om tot deze deal te komen heeft duidelijk het vertrouwen tussen de bondgenoten geschaad”, zei Rishi Sunak, voormalig premier van Groot-Brittannië en leider van de Conservatieve Partij, donderdag tegen Bloomberg.
De drukcampagne van Trump die Oekraïne ertoe aanzette de hertekende grenzen van het revanchistische Rusland te accepteren, had de betrekkingen tussen zijn binnenste cirkel en de extreemrechtse bewegingen in Europa al onder druk gezet. Maar verschillende prominente rechtse leiders zeggen dat zijn agressieve houding ten opzichte van Groenland een stap te ver was.
Als reactie op de groeiende zorgen over het plan liet Trump woensdag in Zwitserland dreigementen in de lucht hangen, waarbij hij de Europese leiders waarschuwde dat hij zich ‘het zou herinneren’ als ze een Amerikaanse overname zouden blokkeren.
“Vrienden kunnen het privé oneens zijn, en dat is prima: het hoort bij het leven, bij de politiek”, zei Nigel Farage, leider van de Britse extreemrechtse Reform UK-partij, eerder deze week tegen House Speaker Mike Johnson in Londen. “Maar om een president van de Verenigde Staten te hebben die met tarieven dreigt, tenzij we het erover eens zijn dat hij op de een of andere manier de controle over Groenland kan overnemen, zonder zelfs maar de schijn te wekken dat hij de toestemming van het Groenlandse volk krijgt – ik bedoel, dat is een zeer vijandige daad.”
In Frankrijk zei het hoofd van de extreemrechtse Rassemblement National-partij van Marine Le Pen dat de Verenigde Staten Europa “een keuze voorlegden: afhankelijkheid accepteren, vermomd als partnerschap, of optreden als soevereine machten die in staat zijn onze belangen te verdedigen.”
Met overzeese gebiedsdelen in de Stille Oceaan, het Caribisch gebied en de Indische Oceaan is Frankrijk, na de Verenigde Staten, de grootste maritieme exclusieve economische zone ter wereld. Als Trump Groenland met geweld kan veroveren, wat houdt hem, of welke andere grote macht dan ook, tegen om de Franse eilanden te veroveren?
“Als een Amerikaanse president een Europees grondgebied bedreigt door commerciële druk uit te oefenen, is dat geen kwestie van dialoog, maar van dwang. En onze geloofwaardigheid staat op het spel”, aldus de jonge leider van de partij, Jordan Bardella.
“Groenland is een strategische spil geworden in een wereld die terugkeert naar de imperiale logica”, voegde hij eraan toe. “Vandaag toegeven zou een gevaarlijk precedent scheppen.”
