BIJDe Amerikaanse president Donald Trump kondigde aan dat er “een raamwerk is voor een toekomstige overeenkomst met betrekking tot Groenland”.
De verklaring kwam als een verrassing na dagen van escalerende spanningen, culminerend in dreigementen om economische sancties op te leggen aan acht nauwe Amerikaanse bondgenoten die zich verzetten tegen zijn plannen om het semi-autonome grondgebied van Denemarken over te nemen.
Wat zou deze deal dus kunnen inhouden, en zal deze aanvaardbaar zijn voor Denemarken en Groenland – die beiden duidelijk hebben gemaakt dat ze de soevereiniteit over het grootste eiland ter wereld in het Noordpoolgebied niet zullen opgeven?
Wat werd er over de raamovereenkomst gezegd?
President Trump maakte de aankondiging woensdag op zijn sociale mediaplatform Truth, na gesprekken op het World Economic Forum in Davos, Zwitserland.
“Gebaseerd op een zeer productieve ontmoeting die ik had met NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte, hebben we het raamwerk gecreëerd voor een toekomstige overeenkomst met betrekking tot Groenland”, zei hij.
Hij gaf geen details, maar zei dat de gesprekken tot overeenstemming zouden blijven leiden.
Rutte van zijn kant zei dat hij tijdens zijn ontmoeting met Trump de cruciale kwestie van de Deense soevereiniteit over Groenland niet had besproken.
In Denemarken is men van mening dat de kwestie nog lang niet is opgelost en dat er nog steeds gezamenlijk overeenstemming moet worden bereikt tussen Groenland, Denemarken en de Verenigde Staten.
De Deense premier Mette Frederiksen zei dat Denen kunnen onderhandelen “over alles wat politiek is: veiligheid, investeringen, de economie.”
“Maar we kunnen niet onderhandelen over onze soevereiniteit. Ik heb vernomen dat dit ook niet het geval was”, zei ze donderdag in een verklaring.
Een van de twee Groenlandse afgevaardigden in het Deense parlement, Aaja Chenmitz, zei: “De NAVO heeft onder geen enkele omstandigheid het recht om over wat dan ook te onderhandelen zonder ons, Groenland. Niets over ons zonder ons.”
De Britse minister van Buitenlandse Zaken Yvette Cooper zei dat ze hoopte dat dit betekende dat er “de directe discussies zouden plaatsvinden waar Denemarken om had gevraagd, voor Denemarken, Groenland en de Verenigde Staten over de weg vooruit rond Groenland, ter bescherming van de soevereiniteit van Groenland.”
Zijn er details over de mogelijke overeenkomst?
De Deense en Groenlandse herhaling dat over soevereiniteit niet kan worden onderhandeld, lijkt gericht te zijn op het afwijzen van berichten in de New York Times, waarin anonieme functionarissen zeiden dat een van de ideeën die ter discussie stonden, was om Denemarken zal de soevereiniteit over kleine delen van Groenland afstaan waar de Verenigde Staten militaire bases zouden bouwen.
Deze overeenkomst zou vergelijkbaar zijn met de status van twee militaire bases op Cyprus, gecontroleerd door het Verenigd Koninkrijk.
Akrotiri en Dhekelia vallen sinds de onafhankelijkheid van Cyprus onder de soevereiniteit van Groot-Brittannië in 1960. Het verdrag is inmiddels gewijzigd, maar wordt in wezen als Brits grondgebied beschouwd.
Yvette Cooper bevestigde niet dat ze weet wat de raamovereenkomst inhoudt, maar noemde “een aantal zeer praktische discussies over de veiligheid van Groenland, terwijl ze heel, heel duidelijk was dat er niet onderhandeld kan worden over de soevereiniteit van Groenland.”
In zijn pleidooi voor de inname van Groenland noemde Trump echter de dreiging van Chinese en Russische schepen rond het eiland Denemarken zegt dat er “vandaag” geen bedreiging is..
Op dit punt hebben de NAVO-bondgenoten geprobeerd de Verenigde Staten gerust te stellen dat zij de veiligheid in het Noordpoolgebied zullen vergroten, en Mark Rutte zei donderdag tegen persbureau Reuters dat de raamovereenkomst deze bijdrage ook zal vereisen.
“Ik twijfel er niet aan dat we het vrij snel kunnen doen. Ik hoop zeker voor 2026, ik hoop zelfs begin 2026.”
Een van de door Groot-Brittannië gevraagde ideeën is het oprichten van een Arctic Sentry, zei Yvette Cooper donderdag, die “zeer vergelijkbaar zou zijn met de aanpak die de NAVO heeft gevolgd ten aanzien van de Baltische schildwacht” – een missie om het toezicht op schepen in de Oostzee te vergroten nadat kritieke onderzeese kabels waren doorgesneden.
Zal elke deal die geen “eigendom” is, Trump bevallen?
De Verenigde Staten hebben sinds de Tweede Wereldoorlog een militaire aanwezigheid in Groenland.
Volgens een overeenkomst uit 1951 met Denemarken kunnen de Verenigde Staten zoveel troepen naar Groenland brengen als ze willen. Er zijn al meer dan 100 soldaten permanent gestationeerd op de Pituffik-basis, in het noordwestelijke puntje van het gebied. Daarom kunnen de discussies om tot een akkoord te komen zich volgens Amerikaanse functionarissen concentreren op een heronderhandeling van het akkoord.
De Verenigde Staten hebben in veel landen – waaronder Duitsland – militaire bases, maar deze zijn geen soeverein grondgebied.
Trump benadrukte dat een pachtovereenkomst voor Groenland niet goed genoeg is.
“Landen moeten eigenaarschap hebben en jij verdedigt eigendom, je verdedigt geen pachtovereenkomsten. En wij zullen Groenland moeten verdedigen”, zei hij twee weken geleden.
Om het eiland te verwerven dreigde hij geweld te gebruiken – tot een ommekeer in Davos, waar hij dat dreigement ter hulp aan zijn NAVO-bondgenoten liet vallen.
De NAVO werd in 1949 opgericht vanuit het principe dat een aanval op één bondgenoot een aanval op allen is. Deze aanvallen moesten van buitenaf komen en Denemarken had duidelijk gemaakt dat een militaire aanval het einde zou betekenen van het transatlantische bondgenootschap, waarvan de Verenigde Staten de belangrijkste partner zijn.
De secretaris-generaal van de NAVO is bekritiseerd vanwege zijn voortdurende lof voor president Trump, die hem op een gegeven moment ‘vader’ noemde.
“Je kunt Donald Trump altijd op zijn woord geloven. Daarom denk ik echt dat we heel blij zijn met hem”, zei Rutte donderdag.
De Deense premier zei dat ze voor en na de aankondiging van Trump voortdurend contact had gehad met Rutte. Maar het is onduidelijk welke Deense inbreng tot de laatste terugtrekking van Trump heeft geleid.
Waarom wil Trump Groenland?
Trump probeert al sinds zijn aantreden Groenland van Denemarken te kopen – en hij is niet de enige Amerikaanse president die dat probeert.
Trump zegt dat de VS Groenland nodig hebben om zichzelf te beschermen tegen mogelijke aanvallen van Rusland en China.
Hij zei ook dat Groenland essentieel is voor zijn gebiedsbouwplan Gouden Koepel-verdedigingssysteemontworpen om de Verenigde Staten te beschermen tegen raketaanvallen, en dat Europese bondgenoten bij deze inspanning zouden kunnen samenwerken.
Naast de strategische ligging van Groenland hebben de Verenigde Staten gesproken over de enorme – en grotendeels onaangeboorde – reserves van zeldzame aardmineralen op het eiland, waarvan er vele cruciaal zijn voor technologieën zoals mobiele telefoons en elektrische voertuigen.
Trump zei niet dat de Verenigde Staten uit zijn op de rijkdommen van Groenland, maar dat de Amerikaanse controle over het eiland ‘iedereen in een geweldige positie plaatst, vooral als het om veiligheid en mineralen gaat’.
“Het is een pact dat eeuwig duurt.”
